دندان قروچه یا براکسیسم به فشردن، ساییدن یا بههمزدن دندانها در زمانی که فرد در حال جویدن نیست گفته میشود. گاهی فک فقط با نیروی زیاد بسته میماند و صدایی شنیده نمیشود؛ در برخی موارد نیز حرکت دندانها روی یکدیگر، صدای مشخصی ایجاد میکند.
دندان قروچه میتواند در بیداری یا خواب اتفاق بیفتد.
دندان قروچه در بیداری بیشتر هنگام نگرانی، عصبانیت یا تمرکز دیده میشود.
دندان قروچه در خواب، فعالیتی غیرارادی است و فرد معمولاً پس از بیداری چیزی از آن به خاطر نمیآورد. براکسیسم شبانه نوعی فعالیت حرکتی مرتبط با خواب است.
علائم رایج دندان قروچه
نشانهها فقط به صدای سایش سطح دندان محدود نیستند. بعضی افراد ابتدا متوجه درد فک میشوند و برخی دیگر بهدلیل شکستن دندان یا صدایی که اطرافیان هنگام شب میشوند، به دندانپزشک مراجعه میکنند. علائم رایج عبارتند از:
- صاف یا ساییدهشدن سطح دندانها
- ترک، لبپریدگی یا افزایش حساسیت دندان
- درد و خستگی عضلات فک، بهویژه هنگام صبح
- درد صورت، گردن، شقیقه یا اطراف گوش
- سردرد مبهم پس از بیدارشدن
- صدادادن یا محدودشدن حرکت فک
- آسیبدیدن پرکردگی و روکش دندان
- بیدارشدنهای کوتاه و احساس خواب ناکافی
- شنیدهشدن صدای ساییدن دندانها در شب
در کودکان، درد فک یا سردرد صبحگاهی ممکن است نیازمند بررسی باشد؛ سردرد شدید در کودکان، ناگهانی یا همراه با تب، استفراغ، اختلال دید و تغییر رفتار باید جداگانه ارزیابی شوند.
علت دندان قروچه چیست؟
این مشکل یک علت واحد ندارد.
- وضعیت روانی، عادتهای روزانه، کیفیت خواب و بعضی داروها میتوانند همزمان در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند.
- استرس و اضطراب از عوامل شناختهشدهاند، بهویژه در افرادی که هنگام کار، رانندگی یا تمرکز طولانی فک خود را فشار میدهند.
- مصرف زیاد کافئین، نوشیدنیهای الکلی و دخانیات نیز ممکن است احتمال این عارضه را بیشتر کند.
- همچنین بعضی داروهای مؤثر بر سیستم عصبی، از جمله برخی داروهای روانپزشکی با این رفتار ارتباط دارند.
- سن، سابقه خانوادگی و برخی بیماریهای عصبی یا روانی نیز ممکن است در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.
وجود هریک از این عوامل به معنای ابتلای قطعی نیست و گاهی دندان قروچه بدون علت مشخصی ایجاد میشود.
علت دندان قروچه در خواب
علت دندان قروچه در خواب همیشه روشن نیست. این حالت ممکن است همزمان با بیداریهای بسیار کوتاه مغز، خروپف، خواب ناآرام یا مشکلات تنفسی رخ دهد. کمبود خواب و برنامه نامنظم خواب نیز میتوانند شرایط را تشدید کنند.
در برخی افراد، دندان قروچه شبانه همراه با آپنه خواب دیده میشود. وجود خروپف بلند، قطع تنفس، احساس خفگی، خشکی دهان، سردرد یا خواب آلودگی روزانه، بررسی این اختلال خواب را نیز ضروری میکند.
درمان مشکل زمینهای خواب ممکن است شدت یا دفعات فشاردادن دندانها را کاهش دهد.
روشهای تشخیص دندان قروچه
تشخیص معمولاً بر پایه گفتوگو با بیمار، معاینه دهان و بررسی علائم همراه انجام میشود. بهطور معمول دندانپزشک از ترکیبی از موارد زیر برای تشخیص استفاده میکند.
بررسی زمان و الگوی علائم
نخست باید مشخص شود علائم بیشتر، هنگام بیداری یا پس از خواب ظاهر میشوند.
احتمالاً دندانپزشک درباره درد صبحگاهی، حساسیت دندان، سردرد، استرس، کیفیت خواب، میزان مصرف کافئین و داروهای بیمار سوالاتی میکند.
گزارش فردی که صدای ساییدن دندانها را هنگام شب شنیده است، نیز میتواند مفید باشد.
گاهی از فرد خواسته میشود برای چند روز زمان درد، شرایط روانی و دفعاتی را که متوجه فشردن فک میشود، ثبت کند.
ارزیابی آثار فشار روی دهان و فک
در معاینه، دندانها از نظر کوتاهشدن، صافشدن، ترک، شکستگی و آسیب ترمیمها بررسی میشوند. دندانپزشک عضلات صورت را لمس میکند و حرکت مفصل فک را از نظر درد، صدا یا محدودیت ارزیابی میکند.
در صورت احتمال آسیب عمیق دندان، ریشه یا استخوان فک، ممکن است رادیوگرافی CBCT درخواست شود. وجود ساییدگی دندان بهتنهایی دندان قروچه کنونی را ثابت نمیکند؛ زیرا ممکن است این آثار مربوط به سالهای گذشته باشند.
بررسی خواب در موارد لازم
همه افراد به آزمایش خواب پلی سومنوگرافی نیاز ندارند.
زمانی که این مشکل با خروپف، وقفه تنفسی، خوابآلودگی شدید، حرکات غیرعادی یا بیدارشدنهای مکرر همراه باشد، ارجاع به متخصص خواب مطرح میشود.
در تست خواب، تنفس، ضربان قلب، فعالیت مغز و حرکات عضلات ثبت میشوند. این ارزیابی میتواند وجود آپنه یا مشکل دیگری را که بر کیفیت خواب اثر میگذارد مشخص کند و مسیر درمان را تغییر دهد.
بیشتر بخوانید: حرف زدن در خواب
دندان قروچه چه خطرات و آسیبهایی دارد؟
فشار مداوم میتواند مینای محافظ دندان را نازک کند. در نتیجه، دندانها نسبت به گرما و سرما حساستر میشوند و احتمال ترک، شکستگی یا لقشدن آنها افزایش پیدا میکند.
روکشها، پرکردگیها و سایر ترمیمهای دندانی نیز ممکن است زودتر آسیب ببینند.
درگیری عضلات و مفصل فک میتواند درد صورت، مشکل در جویدن، محدودیت بازشدن دهان و صدادادن مفصل را بههمراه داشته باشد.
سردرد مرتبط با بروکسیسم معمولاً بهصورت درد مبهم در شقیقه یا اطراف سر، پس از بیدارشدن احساس میشود.
دندان قروچه شدید ممکن است خواب فرد یا شخصی را که کنار او میخوابد، مختل کند. خواب پریشی نیز خستگی، کاهش تمرکز و تحریکپذیری روزانه را بیشتر میکند.
شدت آسیب به نیروی فشار، تعداد دفعات تکرار و مدت ادامه این رفتار بستگی دارد.
راههای کنترل و درمان دندان قروچه
هدف درمان، محافظت از دندانها، کاهش درد و رسیدگی به عوامل تشدیدکننده است. دندانپزشک ممکن است محافظ دهانی یا اسپلینت اختصاصی تجویز کند.
این وسیله میان دندانهای بالا و پایین قرار میگیرد و تماس مستقیم آنها را کاهش میدهد. محافظ دهان لزوماً مشکل را متوقف نمیکند، اما احتمال آسیب را کمتر میکند.
در نوع بیداری، آگاهشدن از وضعیت فک اهمیت دارد. در حالت استراحت، لبها میتوانند بسته باشند، اما دندانهای بالا و پایین نباید به هم فشار وارد کنند. تنظیم یادآور روی تلفن همراه یا قراردادن نشانهای روی میز کار میتواند به شناسایی این عادت کمک کند.
کاهش مصرف کافئین در عصر، ترک دخانیات، داشتن برنامه خواب منظم و خودداری از جویدن طولانی آدامس از اقدامات مفید هستند.
تمرینهای آرام سازی، تنفس آهسته، ورزش و در صورت نیاز مشاوره روانشناختی نیز میتوانند به کنترل استرس کمک کنند.
هنگام درد میتوان با نظر پزشک از غذای نرم، کمپرس گرم و حرکات ملایم فک استفاده کرد.
دارو، درمان اصلی دندان قروچه نیست. اگر دارو یا بیماری زمینهای در ایجاد مشکل نقش داشته باشد، پزشک ممکن است برنامه درمانی را اصلاح کند.
در موارد شدید یا مقاوم، روشهای تخصصیتری بررسی میشوند. اگر دندانها آسیب دیده باشند، ترمیم آنها لازم است؛ اما درمان دندان باید همراه با کنترل علت و عادت فشردن فک انجام شود تا آسیب دوباره ایجاد نشود.
0 Comments