سونوگرافی NT: هدف، نحوه انجام و نتایج نرمال

روزهای ابتدایی بارداری معمولاً با شادی، نگرانی و پرسش‌های فراوان همراه است. بسیاری از والدین می‌خواهند هرچه زودتر از روند رشد جنین مطمئن شوند و بدانند آیا بارداری به بررسی بیشتری نیاز دارد یا خیر.

سونوگرافی NT (Nuchal translucency ultrasound) یا سونوگرافی شفافیت نوکال، یکی از بررسی‌های مهم سه‌ماهه اول بارداری است که اطلاعاتی درباره رشد اولیه جنین و احتمال بعضی اختلالات کروموزومی یا ساختاری در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

نتیجه این بررسی نباید به‌تنهایی موجب نگرانی یا اطمینان کامل شود؛ زیرا سونوگرافی NT یک آزمایش غربالگری است، نه آزمایش تشخیصی. پزشک می‌تواند درباره ادامه مراقبت‌های بارداری، انجام آزمایش‌های تکمیلی یا دریافت مشاوره ژنتیک تصمیم دقیق‌تری بگیرد.

سونوگرافی NT چیست؟

 NTمخفف عبارت Nuchal Translucency و به معنی «شفافیت پشت گردن» است. در این بررسی، ضخامت فضای حاوی مایع زیر پوست پشت گردن جنین اندازه‌گیری می‌شود.

وجود مقدار کمی مایع در این ناحیه طبیعی است؛ اما بیشترشدن ضخامت آن می‌تواند با افزایش احتمال بعضی تفاوت‌های کروموزومی، ژنتیکی یا ساختاری ارتباط داشته باشد.

سونوگرافی شفافیت نوکال معمولاً از هفته ۱۱ بارداری تا ۱۳ هفته و ۶ روز انجام می‌شود. برای اینکه اندازه‌گیری اعتبار لازم را داشته باشد، طول جنین از بالای سر تا نشیمنگاه یا CRL  معمولاً باید بین ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر باشد.

اگر این بررسی خیلی زود یا پس از پایان بازه استاندارد انجام شود، ممکن است اندازه‌گیری NT ارزش لازم را برای محاسبه خطر نداشته باشد.

NT می‌تواند بخشی از غربالگری ترکیبی سه‌ماهه اول باشد. در این روش، نتیجه سونوگرافی همراه با موارد زیر بررسی می‌شود:

• آزمایش خون مادر
• سن مادر
• سن بارداری
• اندازه‌گیری NT

این مجموعه احتمال بعضی ناهنجاری‌های کروموزومی شایع را برآورد می‌کند، اما وجود یا نبود قطعی بیماری را ثابت نمی‌کند. به همین دلیل، یک نتیجه با احتمال خطر، معمولاً با مشاوره و بررسی‌های تکمیلی دنبال می‌شود.

در سونوگرافی NT چه چیزهایی مشخص می‌شود؟

مهم‌ترین بخش این بررسی، اندازه‌گیری ضخامت مایع پشت گردن جنین است. افزایش NT می‌تواند با بالاتررفتن احتمال برخی اختلالات همراه باشد، از جمله:

• سندرم داون یا تریزومی ۲۱
• سندرم ادوارد یا تریزومی ۱۸
• سندرم پاتو یا تریزومی ۱۳
• برخی ناهنجاری‌های قلبی
• بعضی مشکلات اسکلتی یا ژنتیکی

افزایش NT ممکن است در برخی مشکلات دیواره شکم نیز دیده شود. اما بالابودن عدد NT به معنی مشکل قطعی جنین نیست. برخی جنین‌هایی که NT بالاتری دارند، پس از بررسی‌های تکمیلی سالم تشخیص داده می‌شوند.

از سوی دیگر، طبیعی‌بودن این عدد نیز نمی‌تواند سلامت کامل جنین یا نبود همه بیماری‌های ژنتیکی را تضمین کند.

در زمان انجام این سونوگرافی، متخصص ممکن است استخوان بینی، ضربان قلب و نمای اولیه بعضی قسمت‌های بدن جنین را نیز بررسی کند.

اگر سونوگرافی NT هم‌زمان با اسکن حدود هفته دوازدهم انجام شود، اطلاعات زیر نیز ممکن است به دست آید:

• تعداد جنین‌ها
• سن تقریبی بارداری
• محل بارداری
• روند رشد اولیه جنین

تفاوت سونوگرافی NT با آنومالی و NIPT

سونوگرافی NT جایگزین سونوگرافی دقیق آنومالی در سه‌ماهه دوم نیست و همه نقص‌های اندامی یا بیماری‌های ژنتیکی را نشان نمی‌دهد.

همچنین NT با آزمایش NIPT تفاوت دارد. NT یک بررسی تصویری است، درحالی‌که در NIPT قطعات DNA آزاد مربوط به بارداری در خون مادر بررسی می‌شوند تا احتمال برخی اختلالات کروموزومی برآورد شود.

پزشک ممکن است با توجه به شرایط بارداری، یکی از این روش‌ها یا ترکیبی از آن‌ها را پیشنهاد کند.

عدد نرمال سونوگرافی NT چه بازه‌ای است؟

برای عدد NT نمی‌توان یک محدوده ثابت و یکسان برای تمام بارداری‌ها تعیین کرد؛ زیرا ضخامت این ناحیه با رشد جنین و افزایش طول سر تا نشیمنگاه تغییر می‌کند.

در بسیاری از دستورالعمل‌ها، عدد نرمال NT حدود ۳ تا ۳٫۵ میلی‌متر یا بیشتر، در نظر گرفته می‌شود.

برخی منابع مقدار مایع تا ۳٫۵ میلی‌متر را در بازه استاندارد اندازه‌گیری، در محدوده طبیعی معرفی می‌کنند؛ درحالی‌که بعضی مراکز ممکن است عدد ۳ میلی‌متر یا بیشتر را دلیلی برای ارزیابی دقیق‌تر بدانند. این تفاوت نشان می‌دهد که تفسیر نتیجه نباید فقط بر یک عدد ثابت استوار باشد.

اندازه‌گیری باید در وضعیت مناسب جنین و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود؛ زیرا عوامل زیر می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند:

• زاویه تصویر
• حالت سر و گردن جنین
• محل قرارگیری نشانگرهای دستگاه
• سن بارداری و اندازه جنین

به همین دلیل، در گزارش ممکن است علاوه بر عدد، عباراتی مانند «در محدوده طبیعی»، «بالاتر از حد انتظار» یا «بالاتر از صدک تعیین‌شده» نوشته شود.

اگر NT بالا بود، اقدام بعدی چیست؟

اگر عدد NT “افزایش‌یافته” باشد، این نتیجه فقط نشان می‌دهد احتمال بعضی مشکلات بیشتر از حد معمول است. پزشک ممکن است بررسی‌های زیر را پیشنهاد کند:

• مشاوره ژنتیک
• آزمایش NIPT
• نمونه برداری از پرزهای جفتی
• آمنیوسنتز
• سونوگرافی دقیق‌تر جنین

در صورت مشاهده NT افزایش‌یافته یا ناهنجاری در سونوگرافی، معمولاً ارزیابی دقیق ساختار جنین در هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ نیز توصیه می‌شود.

بیشتر بخوانید: سونوگرافی رحم و تخمدان

نحوه انجام سونوگرافی  NT

سونوگرافی شفافیت نوکال در بیشتر موارد به‌صورت سونوگرافی شکمی انجام می‌شود. مادر روی تخت دراز می‌کشد، ژل مخصوص روی شکم قرار می‌گیرد و متخصص، پروب دستگاه را روی پوست حرکت می‌دهد.

برای اندازه‌گیری دقیق، باید تصویر نیمرخ مناسبی از جنین به دست آید و سر و گردن جنین در حالت طبیعی قرار داشته باشند.

سپس ضخامت فضای شفاف پشت گردن با دقت و برحسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شود.

اگر جنین در وضعیت مناسبی قرار نداشته باشد، ممکن است از مادر خواسته شود:

• کمی راه برود.
• سرفه کند.
• وضعیت بدن خود را تغییر دهد.
• مدت کوتاهی منتظر بماند.

گاهی نیز لازم است بررسی پس از مدتی تکرار شود. اگر تصویر شکمی وضوح کافی نداشته باشد، پزشک یا متخصص سونوگرافی ممکن است روش سونوگرافی واژینال را پیشنهاد کند.

سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و در آن اشعه یون‌ساز به مادر یا جنین تابانده نمی‌شود. بنابرین خطر خاصی برای مادر و جنین ندارد.

مدت زمان انجام سونوگرافی NT ثابت نیست؛ زیرا موقعیت جنین و امکان ثبت تصویر استاندارد می‌تواند زمان بررسی را تغییر دهد.

نتیجه اندازه‌گیری ممکن است همان روز ارائه شود، اما محاسبه نهایی غربالگری ترکیبی به زمان آماده‌شدن نتیجه آزمایش خون نیز بستگی دارد.

آمادگی قبل از سونوگرافی NT

برای این سونوگرافی معمولاً ناشتابودن لازم نیست، مگر اینکه مرکز تصویربرداری دستور دیگری داده باشد.

برخی مراکز از مادر می‌خواهند حدود یک ساعت پیش از مراجعه مقداری آب بنوشد و مثانه نسبتاً پر داشته باشند؛ زیرا مثانه پر می‌تواند به ایجاد تصویر واضح‌تر در سونوگرافی شکمی کمک کند.

بهتر است مادر موارد زیر را همراه داشته باشد:

• نسخه پزشک
• نتایج آزمایش‌های دوران بارداری
• تصاویر یا گزارش‌های سونوگرافی قبلی
• اطلاعات مربوط به سن بارداری یا تاریخ آخرین قاعدگی

پوشیدن لباس راحت و دوتکه نیز دسترسی به شکم را ساده‌تر می‌کند.

داروهای معمول نباید بدون دستور پزشک قطع شوند.

مراقبت بعد از سونوگرافی NT

پس از سونوگرافی NT مراقبت جسمی خاصی لازم نیست. مادر معمولاً می‌تواند غذا بخورد، رانندگی کند و فعالیت‌های روزانه خود را ادامه دهد.

ممکن است هنگام سونوگرافی شکم، مقداری فشار روی شکم احساس شود، اما این حالت معمولاً پس از پایان بررسی برطرف می‌شود.

مهم‌ترین اقدام بعد از سونوگرافی، دریافت و پیگیری نتیجه است. باز هم تاکید می‌کنیم، طبیعی‌بودن عدد  NT به معنی تضمین سلامت کامل جنین نیست و نتیجه افزایش‌یافته نیز تشخیص قطعی بیماری محسوب نمی‌شود.

اگر پزشک آزمایش تکمیلی یا مشاوره ژنتیک پیشنهاد کرد، بهتر است بررسی در زمان تعیین‌شده انجام شود.

ادامه سونوگرافی بارداری طبق برنامه، انجام اسکن دقیق سه‌ماهه دوم و مراجعه منظم به پزشک به ارزیابی کامل‌تر رشد و سلامت جنین کمک می‌کند.