اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم، یکی از مشکلاتی است که در سالهای اخیر بیشتر درباره آن صحبت میشود. با این حال، هنوز هم بسیاری از خانوادهها نمیدانند تفاوت تاخیر در حرفزدن، کمرویی، لجبازی، حساسیت حسی یا رفتارهای تکراری با نشانههای واقعی اوتیسم چیست.
اهمیت تشخیص اوتیسم در این است که هرچه مشکلات زودتر دیده شود، خانواده میتواند سریعتر برای ارزیابی تخصصی، گفتاردرمانی، کاردرمانی، آموزش مهارتهای ارتباطی و حمایتهای رشدی اقدام کند.
اوتیسم چیست؟
اوتیسم یک اختلال عصبی رشدی است. یعنی به رشد و عملکرد مغز مربوط میشود و معمولاً نشانههای آن از سالهای ابتدایی زندگی ظاهر میشود.
اصطلاح «طیف» در اختلال اوتیسم بسیار مهم است؛ زیرا افراد اوتیستیک از نظر توانایی گفتار، هوش، نیاز به حمایت، حساسیتهای حسی، استقلال فردی و مهارتهای اجتماعی در یک طیف گسترده قرار میگیرند.
بعضی کودکان اوتیستیک ممکن است گفتار محدودی داشته باشند یا اصلاً صحبت نکنند؛ در حالی که برخی دیگر واژگان زیادی میدانند و نمیتوانند مکالمه دوطرفه و طبیعی برقرار کنند.
بعضی کودکان به صدا، نور، بو، بافت لباس یا طعم غذا بسیار حساساند. برخی دیگر نسبت به درد، سرما، گرما یا صداهای اطراف واکنش کمتری نشان میدهند.
علائم اوتیسم
وجود یک علامت بهتنهایی به معنی اوتیسم نیست. مهم، تکرار نشانهها، شدت آنها و تاثیرشان بر زندگی روزمره کودک است. علائم اوتیسم معمولاً در چند گروه دیده میشوند.
1. تفاوت در ارتباط اجتماعی
ممکن است کودک وقتی نام او را صدا میزنند، عکسالعمل نشان ندهد. همچنین کمتر به چشم دیگران نگاه کند، در نشاندادن اشیا به والدین تاخیر داشته باشد و کمتر لبخند اجتماعی بزند.
علاقه نداشتن به بازیهای تعاملی و عدم توانایی در رعایت نوبت در مکالمه و بازی نیز از دیگر علائم اجتماعی هستند.
2. تفاوت در زبان و گفتار
بعضی کودکان دیرتر از همسالان خود حرف میزنند و برخی کلمات یا جملهها را تکرار میکنند. همچنین صحبتکردن با لحن یکنواخت یا غیرمعمول و متوجه نشدن کنایه، شوخی یا حالت چهره دیگران نیز در برخی از کودکان شایع است.
3. رفتارهای تکراری و علایق محدود
تکاندادن دستها، چرخیدن، ردیفکردن اسباببازیها، علاقه شدید به یک موضوع خاص، اصرار بر مسیر یا برنامه ثابت و ناراحتی شدید هنگام تغییر از جمله این علائم هستند.
4. تفاوتهای حسی
کودک ممکن است از صدای جاروبرقی، نور زیاد، لباس خاص، غذاهای با بافت مشخص یا محیطهای شلوغ ناراحت شود.
دلایل ابتلا به اوتیسم چیست؟
برای ابتلا به اوتیسم یک علت واحد و ساده وجود ندارد. منابع معتبر پزشکی این مشکل را نتیجه تعامل عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی میدانند.
برخی تغییرات ژنتیکی میتوانند احتمال بروز را افزایش دهند. همچنین در بعضی خانوادهها سابقه اختلالات رشدی یا عصبی بیشتر دیده میشوند.
علاوه بر عامل ژنتیک، برخی عوامل دوران بارداری و تولد، مانند تولد زودرس، وزن پایین هنگام تولد، بعضی عوارض زمان تولد، سن بالاتر والدین یا برخی مشکلات پزشکی مادر، ممکن است با افزایش احتمال اوتیسم ارتباط داشته باشند.
با این حال، این عوامل به معنی علت قطعی این بیماری نیستند. به عبارت دیگر داشتن یک عامل خطر به معنای اوتیستیک شدن کودک نیست و نبودن آنها هم اوتیسم را غیرممکن نمیکند.
نکته مهم دیگر این است که این مشکل نتیجه سردی والدین، کممحبتی، تربیت نادرست یا استفاده معمول از واکسنها نیست.
انواع اوتیسم
در گذشته برای برخی حالتهای مرتبط با اوتیسم نامهای جداگانهای مانند اوتیسم کلاسیک، سندرم آسپرگر یا اختلال نافذ رشد نامشخص به کار میرفت.
امروزه در بسیاری از نظامهای تشخیصی، این وضعیتها زیر عنوان کلی اختلال طیف اوتیسم قرار میگیرند.
بنابراین بهتر است به جای تقسیم ساده به چند نوع ثابت، آن را به شکل یک طیف در نظر بگیریم. در این طیف، برخی کودکان نیاز حمایتی زیادی دارند و ممکن است در گفتار، مراقبت شخصی، یادگیری یا رفتارهای روزمره به کمک جدی نیاز داشته باشند.
گروهی دیگر توانایی گفتار و یادگیری خوبی دارند اما در ارتباط اجتماعی، انعطافپذیری رفتاری، درک احساسات یا سازگاری با تغییرات مشکل دارند.
همچنین اوتیسم میتواند همراه با شرایط دیگری مانند بیش فعالی، اضطراب، اختلال خواب، مشکلات یادگیری، صرع یا حساسیتهای حسی دیده شود.
پس نوع این بیماری بیشتر بر اساس شدت نیاز به حمایت، ویژگیهای ارتباطی، سطح زبان، توانایی شناختی و مشکلات همراه فهمیده میشود، نه فقط یک برچسب ثابت.
بیشتر بخوانید: اسکیزوفرنی
راههای تشخیص اوتیسم
تشخیص این بیماری با یک آزمایش خون، تصویربرداری مغز یا تست ساده خانگی انجام نمیشود.
تشخیص معتبر معمولاً بر پایه مشاهده رفتار کودک، بررسی رشد گفتار و ارتباط، پرسش از والدین، گزارش مربی یا مدرسه، ارزیابی بازی و تعامل کودک و بررسی سوابق پزشکی انجام میشود. در ادامه مراحل تشخیص آمده است.
1. پایش رشد
والدین و پزشک بررسی میکنند کودک در مهارتهایی مثل پاسخ به نام، اشارهکردن، لبخند اجتماعی، تقلید، بازی نمادین، گفتار و ارتباط با دیگران چگونه پیش میرود.
2. غربالگری
در ویزیتهای کودک، پزشک ممکن است از پرسشنامهها و ابزارهای غربالگری مانند M-CHAT-R/F استفاده کند.
3. ارزیابی تخصصی
ممکن است توسط متخصص رشد و تکامل، روانپزشک کودک، روانشناس، گفتاردرمانگر، کاردرمانگر یا تیم چندتخصصی انجام شود.
در این ارزیابی بررسی میشود نشانهها از چه زمانی شروع شدهاند.
همچنین در چند محیط دیده میشوند و چقدر بر ارتباط، یادگیری و زندگی روزمره کودک اثر گذاشتهاند.
بهترین زمان تشخیص اوتیسم در چه سنی است؟
بهترین زمان توجه به نشانههای اوتیسم، سالهای ابتدایی رشد است. برخی نشانهها ممکن است از حدود ۱۸ ماهگی یا حتی زودتر دیده شوند. تشخیص توسط متخصص باتجربه در حدود ۲ سالگی میتواند قابل اعتماد باشد.
با این حال، در بسیاری از کودکان تشخیص دیرتر است. این تاخیر میتواند به دلیل خفیف بودن نشانهها، نسبت دادن علائم به کمرویی یا نبود دسترسی به متخصص باشد.
آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند همه کودکان در ویزیتهای ۱۸ و ۲۴ ماهگی از نظر اوتیسم غربالگری شوند.
با این حال، اگر خانواده نشانههای واضحی میبیند، نباید تا این سن صبر کند. اگر کودک به نام خود پاسخ نمیدهد، تاخیر واضح در گفتار دارد و تماس چشمی یا بازی تعاملی کمی دارد، لازم است تحت نظر قرار گیرد.
چهره و ویژگی کودکان اوتیسمی چگونه است؟
یکی از برداشتهای اشتباه این است که میتوان اوتیسم را از روی چهره کودک تشخیص داد. در بیشتر موارد، ظاهر یا چهره کودکان اوتیستیک بهتنهایی آنها را از دیگر کودکان متمایز نمیکند.
اوتیسم از فرم صورت، زیبایی چهره، رنگ چشم، حالت بدن در یک عکس یا ظاهر کلی کودک تشخیص داده نمیشود.
آنچه ممکن است برای والدین قابل مشاهده باشد، ویژگیهای رفتاری و ارتباطی کودک است. برای مثال ممکن است کودک کمتر به صورت دیگران نگاه کند، کمتر از حالت چهره برای ارتباط استفاده کند و هنگام صدا زدن واکنش کمی نشان دهد.
بعضی کودکان حالت چهره محدودتری دارند یا در فهمیدن احساسات دیگران از روی صورت مشکل دارند؛ اما این به معنای داشتن چهره خاص اوتیسمی نیست.
بنابراین بهتر است به جای جستوجوی نشانه در ظاهر کودک، به الگوی رشد، ارتباط، بازی، زبان، رفتارهای تکراری و واکنشهای حسی او توجه شود.
تشخیص نهایی فقط باید توسط متخصص و بر اساس ارزیابی کامل انجام گیرد.
0 Comments