درد مداوم شکم، آسیب ناشی از ضربه یا مشاهده یک توده در بررسیهای اولیه از مشکلاتی هستند که معمولاً پزشک برای بررسی آنها سی تی اسکن شکم درخواست میکند.
سی تی اسکن شکم و لگن روشی سریع و غیرتهاجمی است که با استفاده از اشعه ایکس و پردازش رایانهای، تصاویر لایهلایه از فضای داخل شکم ایجاد میکند. سرعت انجام سی تی اسکن باعث میشود در بسیاری از شرایط اورژانسی نیز کاربرد داشته باشد.
سی تی اسکن شکم چیست؟
سی تی اسکن شکم نوعی تصویربرداری پزشکی است که مجموعهای از تصاویر اشعه ایکس از زوایای مختلف ثبت شده و سپس رایانه آنها را به برشهای مقطعی تبدیل میکند. در نتیجه، پزشک میتواند ساختار اندامها و بافتهای نرم را با جزئیاتی که در رادیوگرافی ساده قابل مشاهده نیست، ببیند.
این بررسی معمولاً برای پاسخ به یک سوال مشخص انجام میشود. برای مثال، آیا درد شکم به التهاب، عفونت، سنگ، خونریزی، آسیب یک اندام یا وجود توده ارتباط دارد؟ به همین دلیل، ناحیه تصویربرداری و استفاده یا عدم استفاده از ماده حاجب با توجه به علائم و تشخیص احتمالی انتخاب میشوند. گاهی محدوده لگن نیز به بررسی اضافه میشود. بنابراین آمادگی قبل و نحوه انجام اسکن باید براساس دستور پزشک و مرکز تصویربرداری تنظیم شود.
کاربردهای سی تی اسکن شکم
بررسی درد و علائم شکمی
یکی از کاربردهای مهم این روش پیداکردن علت درد حاد یا مداوم شکم است.
سی تی اسکن میتواند نشانههای التهاب آپاندیس، التهاب پانکراس، عفونت کلیه، آبسه و برخی بیماریهای التهابی روده را نشان دهد.
بررسی سنگ، انسداد و آسیب اندامها
سی تی اسکن شکم در بررسی سنگهای کلیه و مثانه، انسداد دستگاه ادراری یا روده و صدمات ناشی از تروما کاربرد دارد.
در فردی که درد پهلو و علائم سازگار با سنگ دارد، انتخاب پروتکل مناسب میتواند برای تشخیص سنگ کلیه و تعیین محل مفید باشد.
پس از تصادف یا ضربه شدید نیز تصاویر میتوانند خونریزی یا آسیب کبد، طحال، کلیهها و سایر ساختارهای داخلی را مشخص کنند.
بررسی تودهها، سرطان و پیگیری درمان
پزشکان از این آزمایش برای شناسایی و ارزیابی برخی تودهها و سرطانهای شکمی نیز استفاده میکنند.
تصاویر میتوانند محل و اندازه تومور، ارتباط آن با اندامهای اطراف و بعضی نشانههای گسترش بیماری را مشخص کنند.
مشاهده یک توده در اسکن شکم بهتنهایی همیشه ماهیت آن را تعیین نمیکند و گاهی بررسی تکمیلی نیز لازم است.
نحوه انجام سی تی اسکن شکم و آمادگی قبل
- قبل از مراجعه، درباره بارداری یا احتمال آن، بیماریهای اخیری که داشتهاید، حساسیتهای آلرژیک، مشکلات کلیوی و داروهای مصرفی خود به پزشک اطلاع دهید.
- در روز تصویربرداری معمولاً از شما میخواهند اشیای فلزی و زیورآلات در محدوده اسکن را کنار بگذارید.
- سپس روی تخت دراز میکشید.
- تخت از داخل دهانه حلقهای دستگاه عبور میکند و اسکنر تصاویر را ثبت میکند.
- تکنسین از اتاق مجاور با شما در ارتباط است و ممکن است بخواهد برای چند ثانیه نفس خود را نگه دارید. بیحرکتماندن کیفیت تصاویر را بهتر میکند.
- ناشتابودن برای همه پروتکلها الزامی نیست. بنابراین بهجای قطع خودسرانه غذا یا دارو، دستور همان مرکز سی تی اسکن را دنبال کنید.
سی تی اسکن شکم با تزریق
در بعضی بررسیها، ماده حاجب یددار از طریق رگ تزریق میشود تا عروق و تفاوت میان بافتها یا بعضی ضایعات واضحتر دیده شوند. در برخی پروتکلها نیز ماده حاجب خوراکی برای مشخصترشدن دستگاه گوارش استفاده میشود.
نیاز به تزریق بهدلیل انجام بررسی بستگی دارد و سی تی اسکن با تزریق همیشه به معنی «دقیقتر بودن» نیست.
پیشاز استفاده از ماده حاجب باید سابقه واکنش قبلی و برخی مشکلات کلیوی بررسی شود.
ممکن است برای بعضی پروتکلها چند ساعت محدودیت غذایی تعیین شود، اما دستورها بین مراکز و نوع آزمایش تفاوت دارند.
سی تی اسکن شکم بدون تزریق
در این روش ماده حاجب وریدی استفاده نمیشود. سی تی اسکن بدون تزریق برای برخی پرسشهای پزشکی انتخاب مناسبی است و نباید آن را نسخه ناقص روش تزریقی دانست.
در مقابل، برای ارزیابی بسیاری از تودهها، عروق یا التهابها ممکن است ماده حاجب اطلاعات بیشتری فراهم کند. انتخاب پروتکل براساس علت درخواست تصویربرداری انجام میشود.
اگر در دستورهای مرکز ابهامی وجود دارد، پیشاز مراجعه درباره خوردن، آشامیدن و مصرف داروها سوال کنید. برای نمونه، برخی مراکز در سی تی اسکن بدون کنتراست محدودیت غذایی در نظر نمیگیرند. در مقابل آمادگی برای پروتکلهای دیگر میتواند متفاوت باشد.
مراقبتهای بعد از سی تی اسکن شکم
پس از سی تی اسکن شکم بدون ماده حاجب معمولاً میتوانید بلافاصله به فعالیتهای عادی برگردید، مگر اینکه دستور متفاوتی دریافت کرده باشید. اگر مرکز توصیهای درباره مصرف مایعات یا ادامه داروها داد، همان دستور را رعایت کنید.
در صورت بروز کهیر گسترده، تورم صورت یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس پس از ماده حاجب، باید سریعاً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. واکنشهای شدید نادرند، اما شناخت این علائم مهم است.
عوارض و توصیههای مهم
- سی تی اسکن از پرتو یونیزان استفاده میکند. انجام تصویربرداری باید دلیل پزشکی مشخص داشته باشد و از تکرار غیرضروری آن پرهیز شود.
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از اسکن به پزشک و تکنسین اطلاع دهید تا ضرورتها و گزینههای مناسب بررسی شوند.
- در سی تی اسکن تزریقی، واکنش به ماده حاجب از ملاحظات مهم است. بیشتر واکنشها در صورت وقوع خفیف هستند، اما واکنش جدی نیز بهندرت ممکن است رخ دهد.
- در برخی بیماران مبتلا به اختلال عملکرد کلیه نیز لازم است وضعیت کلیه پیش از تزریق ارزیابی شود.
- سابقه واکنش قبلی به ماده حاجب را حتی اگر سالها قبل رخ داده است، اطلاع دهید.
بیشتر بخوانید: سی تی آنژیوگرافی قلب
تفسیر جواب سی تی اسکن شکم و لگن
گزارش سی تی اسکن شکم و لگن معمولاً چند بخش دارد.
- ابتدا نوع بررسی و دلیل درخواست ثبت میشود.
- سپس روش انجام، استفاده یا عدم استفاده از ماده حاجب و در صورت وجود، مقایسه با تصاویر قبلی ذکر میشود.
- بخش «یافتهها»، وضعیت اندامها و ساختارهای دیدهشده را شرح میدهد و در پایان، بخش «جمعبندی» یا mpression مهمترین نکات را خلاصه میکند.
- عبارتهایی مانند «ضایعه کمدانسیته»، «کیست»، «اتساع» یا «بزرگی غدد لنفاوی» بهتنهایی یک تشخیص قطعی نیستند. معنی هر یافته به محل، اندازه، شکل، نحوه جذب ماده حاجب، علائم شما و سابقه بیماری بستگی دارد.
- همچنین ممکن است رادیولوژیست یافتهای اتفاقی را گزارش کند که ارتباطی با علت اصلی انجام آزمایش ندارد.
اگر در جمعبندی توصیه به سونوگرافی، ام آر آی، آزمایش یا پیگیری دیگر مشخصی شده است، لازم است پزشک شما درباره آن تصمیم بگیرد. گزارش تصویربرداری بخشی از فرایند تشخیص است و باید در کنار معاینه، علائم و سایر آزمایشها تفسیر شود.
0 دیدگاه