در پهنه وسیع روان‌شناختی انسان، هیچ وضعیتی به‌اندازه سایکوز یا روان ‌پریشی با رمز و راز و پیچیدگی عجین نشده است. این پدیده که در واقع نوعی گسست موقت یا مداوم از واقعیت‌های عینی محسوب می‌شود؛ یکی از چالش‌برانگیزترین تجربیات بشری است که تمام ارکان زندگی اجتماعی و خانوادگی فرد مبتلا را تحت تاثیر قرار می‌دهد. درک صحیح این وضعیت نیازمند آن است که از نگاه‌های کلیشه‌ای فاصله بگیریم و به عمق آن نفوذ کنیم.

در این متن تلاش کردیم تا با تکیه بر منابع علمی معتبر، مسیری روشن برای شناخت، تشخیص روان پریشی و درمان این اختلال ترسیم شود.

روان ‌پریشی یا سایکوز چیست؟

روان ‌پریشی یا سایکوز در واقع اصطلاحی کلی و چتری برای توصیف مجموعه‌ای از تجربیات ذهنی است که در آن فرد توانایی متمایز کردن افکار درونی از واقعیت‌های بیرونی را از دست می‌دهد.

در طول یک دوره بیماری، فرد مبتلا، ممکن است چیزهایی را تجربه کند که برای دیگران قابل مشاهده یا شنیدن نیست و یا باورهایی پیدا کند که با هیچ منطق و استدلالی سازگاری ندارند.

علت بروز اختلال روان پریشی چیست؟

دلایل بروز، محصول تعامل پیچیده عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی و محیطی است. در سطح بیولوژیک، عدم تعادل در انتقال‌دهنده عصبی دوپامین نقشی محوری دارد. چراکه نوسان این ماده باعث می‌شود مغز به محرک‌های عادی، معنای بیش از حد ببخشید و دچار توهم و هذیان شود.

علاوه‌بر وراثت، مشکلات پزشکی نظیر آسیب‌های مغزی، تومورها، هانتینگتون، سکته مغزی، بیماری‌های عفونی اختلالات خودایمنی مثل ام‌ اس مستقیماً با تخریب بافت مغز زمینه‌ساز بیماری می‌شوند.

همچنین کمبود شدید ویتامین‌های گروه B و محرک‌های محیطی همچون استرس‌های خردکننده، تروما، محرومیت از خواب و مصرف مواد مخدر (به‌ویژه ماری ‌جوانا) به‌عنوان کاتالیزورهای نهایی، باعث بروز اولین دوره بیماری در افراد مستعد می‌شوند.

بیشتر بخوانید: بیماری پارکینسون چیست؟

علائم سایکوز

علائم سایکوز بسیار گسترده هستند و معمولاً در چهار حوزه اصلی طبقه‌بندی می‌شوند.

1. توهمات، بارزترین نشانه هستند که در آن فرد حواسی را تجربه می‌کند که منبع خارجی ندارند؛ شنیدن صداهای غریبه که ممکن است دستور بدهند یا نقد کنند، رایج‌ترین نوع آن است.
2. هذیان‌ها بخش دیگری از علائم هستند که شامل باورهای غلط و بسیار قوی می‌شوند. برای مثال، فرد ممکن است عمیقاً باور داشته باشد که قدرت‌های ماورایی دارد یا گروهی به‌دنبال آسیب‌رساندن به او هستند.
3. حوزه سوم شامل تفکر و گفتار آشفته است؛ در این حالت فرد نمی‌تواند رشته افکار خود را حفظ کند. از موضوعی به موضوع دیگر می‌پرد و کلام او برای دیگران نامفهوم یا بی‌ربط جلوه می‌کند.
4. در نهایت، تغییرات رفتاری و خلقی به‌شکل گوشه‌گیری شدید اجتماعی، افت ناگهانی در رعایت بهداشت فردی، اضطراب افسارگسیخته و یا انجام حرکات بدنی غیرعادی و تکراری بروز می‌یابد.

تشخیص روان پریشی

در مرحله نخست، ارزیابی جامع سلامت روان توسط یک روانپزشک یا روانشناس انجام می‌شود که در آن متخصص با دقت به بررسی الگوهای فکری، رفتارهای اخیر و تغییرات خلقی فرد می‌پردازد.

در گام بعدی، انجام معاینات فیزیکی و عصبی برای ردکردن احتمالات جسمی نظیر تومور یا عفونت ضرورت دارد. این مسیر با انجام آزمایش‌های تکمیلی شامل آزمایش خون (برای بررسی هورمون‌ها و ویتامین‌ها)، غربال‌گری مواد مخدر و تصویربرداری‌های مغزی مانند MRI مغز تکمیل می‌شود.

دقت در این ارزیابی‌ها حیاتی است؛ زیرا ریشه‌یابی دقیق علت، مسیر درمانی کاملاً متفاوتی را پیش روی متخصص قرار می‌دهد.

روش های رایج درمان روان پریشی

درمان سایکوز یک فرآیند چندجانبه است که در آن زمان، حیاتی‌ترین عنصر محسوب می‌شود.

دارودرمانی

اصلی‌ترین روش درمان، استفاده از داروهای ضد روان ‌پریشی یا آنتی‌سایکوتیک با نظر متخصص اعصاب و روان است. این داروها با هدف تنظیم تعادل مواد شیمیایی در مغز، به‌ویژه تعدیل سطح دوپامین، طراحی شده‌اند. با مصرف مستمر این داروها زیر نظر پزشک، شدت توهمات و هذیان‌ها به مرور کاهش یافته و فرد توانایی بازگشت به واقعیت را پیدا می‌کند.

روان‌ درمانی

پس از آنکه وضعیت بیمار با دارو به ثبات نسبی رسید، روان‌درمانی آغاز می‌شود. روش‌هایی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) به فرد کمک می‌کنند تا مهارت‌های مقابله‌ای را یاد بگیرد. در نتیجه بتواند بین افکار واقعی و افکار ناشی از بیماری تمایز قائل شود.

همچنین جلسات گروهی یا فردی روان درمانی به بازسازی اعتماد‌به‌نفس آسیب‌دیده فرد سایکوز، کمک فراوانی می‌کند.

حمایت‌های اجتماعی و خانوادگی

بهبودی در خلا اتفاق نمی‌افتد. آموزش خانواده برای درک ماهیت بیماری و دوری از قضاوت، محیطی امن برای بیمار فراهم می‌کند. همچنین برنامه‌های حمایتی برای بازگشت به تحصیل یا کار، از انزوای بیمار جلوگیری کرده و امید به زندگی را در او تقویت می‌کند.

مراقبت‌های تخصصی هماهنگ (CSC)

این رویکرد مدرن که بر پایه کار تیمی بنا شده است، شامل همکاری نزدیک روان ‌پزشک و بیمار است. در این روش، تصمیم‌گیری‌ها به‌صورت مشترک انجام می‌شود تا تمام نیازهای زیستی، روانی و اجتماعی فرد به‌طور هم‌زمان پوشش داده شود.

انواع اختلال روان پریشی

اختلالات روان ‌پریشی براساس مدت زمان، علت بروز و علائم همراه، به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند.

• اسکیزوفرنی: بیماری مزمنی که حداقل ۶ ماه تداوم دارد.
• اختلال اسکیزوافکتیو: حالتی که فرد هم علائم روان ‌پریشی و هم علائم اختلال خلقی (افسردگی یا مانیا) را هم‌زمان تجربه می‌کند.
• اختلال روان ‌پریشی کوتاه یا هذیانی: واکنشی شدید به یک استرس بزرگ که کمتر از یک ماه طول می‌کشد و فرد کاملاً بهبود می‌یابد.
• روان ‌پریشی پس از زایمان: وضعیتی حاد و اورژانسی که به‌دلیل تغییرات شدید هورمونی و روانی پس از زایمان رخ می‌دهد.

خطرات سایکوز و عوارضی که به دنبال دارد…

نادیده ‌گرفتن بیماری یا تاخیر در درمان آن می‌تواند منجر به بروز خطرات جدی و گاه جبران‌ناپذیری شود.

خطر آسیب به خود و خودکشی در میان این افراد به‌دلیل فشار روانی ناشی از توهمات یا هذیان‌های دستوری بسیار بالاتر از میانگین جامعه است.

در برخی موارد حاد، اگر فرد احساس کند که از سوی دیگران در خطر است، ممکن است برای دفاع از خود رفتارهای تهدیدآمیز یا خشونت‌آمیز نشان دهد.

علاوه‌بر خطرات فیزیکی، افت شدید عملکرد در حوزه‌های کلیدی زندگی مانند تحصیل، اشتغال و روابط عاطفی، فرد را به‌سمت انزوای کامل سوق می‌دهد.

3 استیج بیماری سایکوز

سیر رشد اختلال روان پریشی معمولاً از سه مرحله مشخص عبور می‌کند که شناخت آن‌ها به تشخیص زودرس کمک می‌کند.

1. مرحله پیش ‌درآمد (Prodrome): تغییرات ظریف در خلق‌وخو، اختلال خواب، کناره‌گیری از دوستان، اختلال پرخوابی و افت عملکرد. این مرحله می‌تواند ماه‌ها طول بکشد.
2. مرحله حاد (Acute): همراه با فوران علائم واضح مانند توهم و هذیان است. در این مرحله فرد کاملاً در دنیای ذهنی خود غرق می‌شود.
3. مرحله بهبودی (Recovery): با درمان، علائم فروکش می‌کنند. در این فاز، بازتوانی و جلوگیری از عود مجدد اولویت دارد.

سوالات متداول درباره سایکوز

آیا سایکوز دائمی است؟

خیر، برخلاف باورهای قدیمی، این بیماری لزوماً یک وضعیت دائمی و همیشگی نیست.

آمارهای علمی نشان می‌دهند که حدود ۲۵ درصد از این افراد هرگز دوره دیگری را در طول زندگی خود تجربه نخواهند کرد و ۵۰ درصد دیگر نیز، با کمک داروها و درمان‌های نوین می‌توانند زندگی کاملاً عادی داشته باشند.

چه افرادی بیشتر در معرض روان ‌پریشی هستند؟

آسیب‌پذیرترین گروه سنی، جوانان در اواخر نوجوانی تا اواسط دهه بیست زندگی هستند. دلیل آن این است که مغز در این دوران در حال انجام آخرین مراحل تکاملی خود است.

علاوه ‌بر سن، افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های شدید روانی دارند، تحت استرس‌های مزمن بوده و مواد مخدر روان‌گردان مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض خطر هستند.

تست روان ‌پریشی مناسب چیست؟

امروزه تست‌های غربال‌گری آنلاین معتبر، مانند تست‌های انجمن سلامت روان آمریکا، در دسترس هستند. اما این تست‌ها هرگز جایگزین تشخیص قطعی پزشک نیستند. تست روان ‌پریشی مناسب و استاندارد، تنها از طریق یک ارزیابی جامع بالینی توسط متخصص، انجام می‌پذیرد.

آیا روان ‌پریشی قابل درمان است؟

بله، سایکوز امروزه یکی از اختلالات قابل مدیریت در روان‌پزشکی محسوب می‌شود. با ترکیب دارودرمانی‌های نوین و مداخلات روان‌شناختی، درمان کاملا امکان‌پذیر است.

ام آر آی لومبوساکرال نوعی تصویربرداری پزشکی است که بر ناحیه پایین ستون فقرات تمرکز دارد. ناحیه‌ای که بسیاری از دردهای مزمن کمر و مشکلات حرکتی ریشه در آن دارند و بررسی دقیق آن اهمیت زیادی در تشخیص درست بیماری دارد.

ناحیه لومبوساکرال از پنج مهره پایینی ستون فقرات تشکیل شده که با عنوان مهره‌های کمری شناخته می‌شوند و در ادامه به استخوان خاجی و دنبالچه می‌رسند. در این بخش علاوه‌بر ساختارهای استخوانی، شبکه‌ای از اعصاب، رگ‌های خونی مهم، رباط‌، تاندون‌ و غضروف‌ها قرار دارند که هرگونه آسیب یا اختلال در آن‌ها می‌تواند باعث درد، بی‌حسی یا محدودیت حرکتی شود.

ام آر آی لومبوساکرال چیست؟

ام ‌آر ‌آی لومبوساکرال یک روش تصویربرداری است که به شناسایی علت دردها و اختلالات ناحیه ناحیه لومبوساکرال (پایین ستون فقرات و استخوان خاجی یا ساکروم) می‌پردازد.

این مدل از ام آر آی کمر به پزشکان امکان می‌دهد تا بدون جراحی یا اقدامات تهاجمی، وضعیت دیسک‌ها، رباط، تاندون، مهره‌ها و اعصاب را به‌صورت دقیق بررسی کنند.

ام آر آی ستون فقرات با نمایش دقیق این اجزا، نقش مهمی در تشخیص و تصمیم‌گیری درمانی ایفا می‌کند.

کاربردهای ام آر آی لومبوساکرال

• بررسی علت کمردردهای همراه با تب و احتمال وجود عفونت
• تشخیص ناهنجاری‌های مادرزادی ستون فقرات
• ارزیابی آسیب‌ها و صدمات ناحیه پایین ستون فقرات
• بررسی کمردردهای شدید یا طولانی‌مدت که به درمان پاسخ نداده‌اند
• کمک به تشخیص و درمان بیماری ام‌ اس (MS)
• بررسی مشکلات عصبی مرتبط با اختلالات مثانه
• شناسایی علائم مشکوک به تومورهای مغز یا نخاع
• بررسی علت ضعف، بی‌حسی یا اختلالات حرکتی پاها
• برنامه‌ریزی پیش از جراحی ستون فقرات برای افزایش دقت عمل
• مشاهده دقیق مهره‌ها، دیسک‌ها، نخاع و مسیر عبور اعصاب برای تشخیص دقیق‌تر مشکلات عصبی و ساختاری

بیشتر بخوانید: ام آر آی ریه و قفسه سینه و شش

مزایای ام آر آی ستون فقرات

علاوه بر کاربردهایی که ذکر کردیم، مهم‌ترین مزایای ام آر آی ستون فقرات عبارتند از:

تشخیص دقیق مشکلات ستون فقرات

جزئیات دقیق مهره‌ها، دیسک‌ها، نخاع و بافت‌های نرم اطراف ستون فقرات را نشان می‌دهد. سایر روش‌های تصویربرداری مانند رادیولوژی لومبوساکرال یا سی ‌تی ‌اسکن به خوبی قادر به نمایش آن‌ها نیستند.

عدم استفاده از اشعه مضر

برخلاف اکثر روش‌های تصویربردای، ام ‌آر ‌آی از اشعه یونیزان استفاده نمی‌کند. بنابراین، برای بیمار ایمن‌تر است.

شناسایی علل درد و اختلالات عصبی

این روش کمک می‌کند تا علت کمردرد، درد پا، بی‌حسی، ضعف عضلانی یا مشکلات عملکردی عصبی مشخص شود.

بررسی دقیق قبل از جراحی

ام ‌آر ‌آی ستون فقرات به جراح کمک می‌کند تا قبل از انجام عمل جراحی، آناتومی ستون فقرات و مسیر اعصاب را به‌طور کامل بررسی کند و برنامه‌ریزی بهتری برای عمل داشته باشد.

آمادگی برای ام آر آی لومبوساکرال

پیش از مراجعه به مرکز تصویربرداری برای انجام آزمایش باید برخی نکات مهم را که در ادامه ذکر می‌کنیم رعایت کنید:

• اگر از دستگاه تنظیم‌کننده ضربان قلب استفاده می‌کنید، حتماً این موضوع را قبل از تصویربرداری به پزشک اطلاع دهید.
• در روز انجام آزمایش، از شما خواسته می‌شود تمام وسایل فلزی مانند زیورآلات و پیرسینگ‌ها را کنار بگذارید و لباس مخصوص مرکز درمانی بپوشید.
• از آنجا که ام‌ آر ‌آی با میدان مغناطیسی قوی کار می‌کند، وجود هرگونه قطعه فلزی در بدن باید حتماً به پزشک اعلام شود.
• اگر قرار است در طول آزمایش از ماده حاجب استفاده شود، باید درباره سابقه حساسیت یا واکنش آلرژیک خود با پزشک صحبت کنید.
• افرادی که از فضاهای بسته می‌ترسند، باید با نظر پزشک از داروهای آرام‌بخش استفاده کنند.
• توجه داشته باشید که پس از دریافت داروهای آرام‌بخش نباید رانندگی کنید. در چنین شرایطی بهتر است برای بازگشت به منزل، یک همراه داشته باشید.

ام آر آی لومبوساکرال چگونه انجام می‌شود؟

دستگاه MRI یک حلقه بزرگ فلزی است که روی آن تختی برای خوابیدن بیمار قرار دارد. اگر قبل از انجام تصویربرداری همه زیورآلات و وسایل فلزی خود را برداشته باشید و دستور پزشک را رعایت کنید، انجام آزمایش کاملاً ایمن است.

مدت زمان کل فرآیند ام آر آی ستون فقرات معمولاً بین 20 تا 45 دقیقه متغیر است.

گاهی برای وضوح بیشتر تصاویر، ماده‌ای مخصوص به نام ماده کنتراست‌زا به بدن تزریق می‌شود. این ماده کمک می‌کند جزئیات ستون فقرات و رگ‌های خونی بهتر دیده شوند. ممکن است چند دقیقه تا یک ساعت طول بکشد تا ماده حاجب در بدن پخش شود و اثر خود را نشان دهد.

تکنسین از شما می‌خواهد روی تخت دراز بکشید. در طول اسکن، صداهایی شنیده می‌شود که طبیعی است و نباید نگران آن باشید.

همچنین، ممکن است در زمان گرفتن تصاویر از شما خواسته شود برای چند ثانیه نفس خود را نگه دارید. هیچ دردی ندارد و کل اسکن بدون احساس ناراحتی انجام می‌شود.

تفسیر نتایج ام آر آی ستون فقرات

تفسیر نتایج ام آر آی لومبوساکرال معمولاً توسط متخصص رادیولوژی انجام می‌شود.

رادیولوژیست تصاویر ستون فقرات کمری و خاجی را مورد بررسی قرار می‌دهد. ایشان به مواردی مانند مهره‌ها، دیسک‌ها، کانال نخاعی، اعصاب، رباط‌ها و بافت‌های نرم توجه می‌کند تا وجود مشکلاتی مثل پارگی یا بیرون‌زدگی دیسک، تنگی کانال نخاعی، آسیب ناشی از ضربه، التهاب، عفونت یا تومور را تشخیص دهد.

پس از تحلیل تصاویر، رادیولوژیست گزارشی دقیق و تشریحی تهیه می‌کند و این گزارش به پزشک معالج ارسال می‌شود تا براساس آن، تصمیم‌گیری برای درمان، دارودرمانی یا جراحی صورت گیرد.

عوارض و خطرات ام آر آی لومبوساکرال

در مقایسه با روش‌هایی مانند رادیوگرافی و سی ‌تی ‌اسکن، ام آر آی از ایمنی بالاتری برخوردار است؛ زیرا در این روش از اشعه‌های مضر استفاده نمی‌شود. به‌همین دلیل گزینه‌ای مناسب‌تر برای گروه‌های حساس مانند زنان باردار و کودکان محسوب می‌شود.

در نظر داشته باشید انجام ام آر لومبوساکرال، تنها با نظر پزشک متخصص قابل انجام است.

در کل عوارض جانبی بسیار نادر است و تاکنون اثر منفی مشخصی که مستقیماً به امواج رادیویی یا میدان مغناطیسی این دستگاه نسبت داده شود، گزارش نشده است.

با این حال، انجام این آزمایش برای همه افراد کاملاً بدون محدودیت نیست. در برخی موارد برای افزایش دقت تصاویر از ماده حاجب استفاده می‌شود. این ماده معمولاً واکنش‌های آلرژیک شدیدی ایجاد نمی‌کند، اما در موارد نادر ممکن است حساسیت‌های شدید بروز کند که به مراقبت پزشکی نیاز دارد.

اختلال حرکت دوره‌ای اندام (Periodic limb movement disorder) یکی از اختلالات حرکتی مرتبط با خواب است که با حرکات تکرارشونده و غیرارادی اندام‌ها در هنگام خواب شناخته می‌شود. این حرکات معمولاً در پاها رخ می‌دهند، اما ممکن است بازوها را هم درگیر کنند.

نکته مهم این است که فرد اغلب از این حرکات آگاه نیست. اما نتیجه آن چیزی جز خواب بی‌کیفیت، بیدارشدن‌های مکرر و خستگی مزمن روزانه نیست.

این اختلال خواب می‌تواند به‌تنهایی بروز کند یا همراه با بیماری‌های دیگر دیده شود. نادیده‌گرفتن آن، به‌ویژه در موارد شدید، به‌تدریج عملکرد ذهنی، تمرکز و سلامت عمومی فرد را مختل می‌کند.

انواع اختلالات حرکتی خواب چیست؟

اختلالات حرکتی خواب به گروهی از بیماری‌ها گفته می‌شود که در آن‌ها حرکت‌های غیرطبیعی، تکراری یا ناخواسته در زمان خواب یا استراحت رخ می‌دهد. مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• سندروم پای بی قرار: میل شدید به حرکت‌دادن پاها در حالت بیداری، معمولاً همراه با حس ناخوشایند.
• گرفتگی عضلات پا در خواب: انقباض ناگهانی و دردناک عضله.
• دندان ‌قروچه: فشردن یا ساییدن دندان‌ها در خواب.
• اختلال رفتاری خواب REM: انجام حرکات خشن یا پیچیده هنگام دیدن رویا.
• اختلال حرکت دوره‌ای اندام (PLMD): حرکات منظم و تکرارشونده اندام‌ها که فقط در خواب دیده می‌شود. در ادامه توضیحات بیشتری در این مورد خواهیم داد.

اختلال حرکت دوره‌ای اندام چیست؟

اختلال حرکت دوره‌ای اندام یا اختلال PLMD با حرکات ریتمیک و تکرارشونده اندام‌ها در خواب شناخته می‌شود. این حرکات اغلب شامل خم‌شدن مچ پا، زانو یا ران است.

هر حرکت چند ثانیه طول می‌کشد و معمولاً هر ۲۰ تا ۴۰ ثانیه تکرار می‌شود. این چرخه ممکن است ده‌ها یا حتی صدها بار در یک شب اتفاق بیفتد.

تفاوت اصلی PLMD با سندرم پاهای بی‌قرار در زمان بروز علائم است. در PLMD حرکات فقط در خواب رخ می‌دهند، اما در سندرم پای بی قرار فرد در حالت بیداری و استراحت احساس ناراحتی دارد. اگرچه، این دو اختلال اغلب هم‌زمان دیده می‌شوند و مرز آن‌ها همیشه واضح نیست.

دلایل بروز اختلال PLMD چیست؟

علت دقیق اختلال PLMD اولیه هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما شواهد علمی نشان می‌دهند که اختلال در عملکرد مسیرهای عصبی نخاع و تنظیم ناقص دوپامین در آن نقش مهمی دارد.

بااین‌حال، اختلال حرکت دوره‌ای می‌تواند به‌صورت ثانویه و در اثر بیماری‌ها یا عوامل دیگر نیز ایجاد شود. برخی از بیماری‌ها و شرایط که منجر به این اختلال می‌شوند، شامل موارد زیر هستند:

کمبود آهن و کاهش فریتین

کمبود آهن به ‌ویژه زمانی که سطح فریتین سرم کاهش می‌یابد، یکی از مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز اختلال حرکت دوره‌ای اندام است.

آهن نقش کلیدی در عملکرد مسیرهای دوپامینرژیک مغز دارد و کاهش آن می‌تواند تنظیم حرکات غیرارادی را مختل کند. به همین دلیل، در بسیاری از بیماران مبتلا به PLMD، اصلاح کمبود آهن به‌تنهایی باعث کاهش قابل‌توجه علائم می‌شود. این موضوع اهمیت بررسی سطح فریتین را حتی در غیاب کم‌خونی آشکار نشان می‌دهد.

بیماری‌های مزمن متابولیک و داخلی

برخی بیماری‌های مزمن مانند نارسایی کلیه، دیابت و بیماری‌های کبدی با ایجاد اختلال در متابولیسم، تعادل الکترولیتی و عملکرد اعصاب محیطی، خطر بروز یا تشدید PLMD را افزایش می‌دهند. در این شرایط، اختلال حرکت دوره‌ای اندام اغلب به‌صورت ثانویه ظاهر می‌شود.

بیماری‌های عصبی تحلیل‌برنده

بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و ام ‌اس به‌دلیل درگیری سیستم عصبی مرکزی و مسیرهای حرکتی نخاع، ارتباط مستقیمی با افزایش حرکات غیرارادی در خواب دارند.

در این بیماران، PLMD می‌تواند بخشی از تابلوی بالینی بیماری عصبی باشد و معمولاً شدت بیشتری دارد.

داروهای موثر بر سیستم عصبی

برخی داروها از جمله داروهای ضد افسردگی، داروهای ضد روان‌ پریشی و آنتی‌هیستامین‌ها می‌توانند با برهم‌زدن تعادل انتقال‌دهنده‌های عصبی به ‌ویژه دوپامین، علائم را تشدید کنند.

در مواردی، شروع یا افزایش دوز این داروها با تشدید حرکات اندام در خواب هم‌زمان است.

بازبینی درمان دارویی می‌تواند نقش مهمی در کنترل علائم داشته باشد.

عوامل مرتبط با سبک زندگی

سبک زندگی ناسالم نیز نقش قابل‌توجهی در تشدید اختلال حرکت دوره‌ای اندام دارد.

مصرف زیاد کافئین، سیگارکشیدن، کم‌تحرکی و چاقی با کاهش کیفیت خواب و افزایش تحریک‌پذیری سیستم عصبی همراه هستند.

اصلاح این عوامل اگرچه جایگزین درمان پزشکی نیست، اما می‌تواند به‌عنوان یک مداخله حمایتی، شدت و دفعات علائم را کاهش دهد.

بیشتر بخوانید: بی خوابی مزمن یا اینسومنیا

علائم اختلال حرکت دوره ای اندام

اختلال حرکت دوره‌ای اندام معمولاً بدون شکایت مستقیم بیمار بروز می‌کند، زیرا بیشتر حرکات در طول خواب رخ می‌دهند و فرد از آن‌ها آگاهی ندارد.

 بسیاری از بیماران تنها به‌دلیل خستگی مزمن و احساس فرسودگی در طول روز به پزشک مراجعه می‌کنند. پیامد این وضعیت در طول روز به‌صورت خواب ‌آلودگی مفرط، کاهش تمرکز، افت عملکرد ذهنی و افزایش تحریک‌پذیری بروز می‌کند.

در کودکان، این اختلال می‌تواند شکل متفاوتی داشته باشد و به‌جای شکایت از خواب، با افت تحصیلی، رفتارهای بیش‌فعالانه یا مشکلات توجه و یادگیری خود را نشان دهد.

اختلال PLMD را چگونه تشخیص دهیم؟

تشخیص PLMD فقط با شرح حال قابل اعتماد نیست. مراحل تشخیص شامل موارد زیر است:

1. بررسی بالینی: شامل سابقه پزشکی، داروها و گزارش اطرافیان
2. تست خواب (پلی‌سومنوگرافی): معیار طلایی تشخیص اختلال PLMD تست خواب است. بدون hdk تست، تشخیص قطعی عملاً ممکن نیست.
3. بررسی شاخص حرکات اندام: بیش‌از ۱۵ حرکت در ساعت در بزرگسالان
4. آزمایش خون: بررسی آهن، عملکرد کلیه و بیماری‌های زمینه‌ای

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خستگی روزانه، خواب‌آلودگی یا اختلال تمرکز به‌طور مداوم وجود دارد، یا اگر اطرافیان از حرکات غیرعادی در خواب شکایت دارند، مراجعه به پزشک ضروری است.

کنترل و روش‌های درمان اختلال حرکت دوره‌ای اندام

درمان PLMD به شدت علائم و علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. پزشکان ممکن است پس از تشخیص نوع اختلال حرکت دوره ای اندام با شدت آنها، یک یا چند تا از راه‌های زیر را انتخاب کنند.

اصلاح کمبود آهن

در صورت پایین‌ بودن فریتین، اصلاح کمبود آهن اولین قدم درمانی است، حتی اگر کم‌خونی وجود نداشته باشد. افزایش سطح آهن می‌تواند به‌تنهایی باعث کاهش حرکات اندام در خواب شود.

گاباپنتین یا گاباپنتین اناکاربیل

این داروها با کاهش تحریک‌پذیری عصبی، شدت حرکات اندام و اختلال خواب را کم می‌کنند. تنظیم دوز توسط پزشک باید تدریجی انجام شود تا عوارض کاهش یابد.

کلونازپام

به تداوم خواب و کاهش بیدارشدن‌های مکرر کمک می‌کند، اما اثر مستقیم کمی بر خود حرکات دارد. به‌دلیل خطر وابستگی، مصرف آن محدود و کوتاه‌مدت است.

داروهای دوپامینرژیک

داروهایی مانند پرامی‌پکسول در موارد انتخاب‌شده موثرند، اما مصرف طولانی‌مدت آن‌ها ممکن است باعث تشدید علائم شود. به همین دلیل، گزینه خط اول درمان نیستند.

اصلاح سبک زندگی

کاهش مصرف کافئین و قطع الکل، داشتن برنامه خواب منظم و فعالیت بدنی ملایم می‌تواند شدت علائم را کاهش دهد این اقدامات نقش حمایتی دارند و جایگزین درمان پزشکی نیستند.

درمان بیماری‌های همراه

در اختلال حرکت دوره‌ای اندام ثانویه، کنترل بیماری‌هایی مانند آپنه خواب، نارکولپسی، بیماری‌های عصبی، دیابت و … ضروری است. بدون درمان علت زمینه‌ای، بهبود علائم پایدار نخواهد بود.

رادیولوژی کلیه، مجاری ادراری و مثانه (KUB) یکی از روش‌های مهم و پرکاربرد تصویربرداری پزشکی در تشخیص بیماری ها و مشکلات این نواحی بدن است. این روش تشخیصی به پزشکان کمک می‌کند تا ساختار، عملکرد و تغییرات اندام‌هایی مانند کلیه‌ها، مجاری ادرای و مثانه را با دقت بیشتری ارزیابی کنند.

بسیاری از بیماری‌ها از جمله سنگ‌ کلیه، عفونت‌ها، انسدادها و ناهنجاری‌های مادرزادی از طریق عکس‌های رادیولوژی KUB قابل شناسایی هستند.

رادیولوژی کلیه، مجاری ادراری و مثانه (KUB) چیست؟

رادیولوژی کلیه، مجاری ادراری و مثانه (KUB) روشی تصویربرداری برای بررسی مشکلات یا تشخیص بیماری‌های مربوط به سیستم ادراری، کلیه و مثانه است. در این نوع تصویربرداری، اشعه ایکس که یک پرتو نامرئی انرژی الکترومغناطیسی است از بدن عبور می‌کند و تصویری از اندام‌ها و بافت‌ها روی صفحه مخصوص یا سنسور دیجیتال ارائه می‌دهد. 

کاربردهای رادیوگرافی KUB

رادیولوژی کلیه و مجاری ادراری معمولاً وقتی بکار می‌رود که بیمار با درد ناگهانی شکم یا کلیه به پزشک مراجعه می‌کند. این روش به پزشک کمک می‌کند تا وضعیت دستگاه ادراری و بخش‌هایی از شکم را مورد بررسی قرار دهد.

این تصویربرداری برای شناسایی مشکلات مختلفی از جمله موارد زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد.  

• سنگ کلیه
• انسداد مسیرهای ادراری
• ناهنجاری‌های دستگاه گوارش
• تومورها

علاوه‌بر این، رادیوگرافی KUB  می‌تواند در شرایطی مانند بررسی محل قرارگیری استنت‌ها، لوله‌های تغذیه یا سایر تجهیزات پزشکی داخل شکم نیز کاربرد داشته باشد.

بیشتر بخوانید: رادیولوژی شبانه روزی

آمادگی برای رادیولوژی KUB

معمولاً برای انجام رادیولوژی کلیه و مجاری ادراری، دستورالعمل‌های مشخصی از طرف مرکز تصویربرداری دریافت می‌کنید.

باید لباس‌های سنگین و اشیای فلزی مانند جواهرات و ساعت را بردارید تا کیفیت تصاویر کاهش نیابد. همچنین اگر در روزهای اخیر داروی خاصی را مصرف کرده‌اید، حتماً پزشک یا تکنسین رادیولوژی را در جریان قرار دهید.

برخی از مواقع نیز از بیمار خواسته می‌شود تا مثانه خود را خالی کند. بنابرین بهتر است از چند ساعت قبل مایعات مصرف کنید.

از مصرف میوه، سبزیجات و حبوبات از 1 روز قبل خودداری کنید.

نحوه انجام رادیولوژی KUB

رادیوگرافی KUB فرآیندی سریع و بدون درد است که در چند دقیقه انجام می‌شود.

بیمار روی تخت مخصوص دستگاه اشعه ایکس قرار می‌گیرد و تکنسین موقعیت بدن را طوری تنظیم می‌کند که کلیه‌ها، مجاری اداری و مثانه به‌طور کامل در میدان دید باشند.

در طول تصویربرداری، بیمار باید برای چند ثانیه بی‌حرکت بماند تا تصویر واضحی ثبت شود. پرتوهای اشعه ایکس از بدن عبور می‌کنند و تصویری از ساختارهای داخلی بدن را ثبت می‌سازد.

تفسیر نتایج رادیولوژی کلیه و مثانه

پس از انجام رادیوگرافی KUB، تصاویر ثبت‌شده توسط یک رادیولوژیست متخصص بررسی می‌شوند.

این متخصص جزئیات ساختار کلیه‌ها، مجاری اداری و مثانه را ارزیابی می‌کند و هرگونه ناهنجاری یا یافته مهم را در یک گزارش تشخیصی دقیق ثبت می‌سازد.

سپس، این گزارش به پزشک معالج بیمار ارسال می‌کند.

عوارض و خطرات

رادیولوژی کلیه، مجاری ادراری و مثانه روشی اولیه، سریع و کم‌هزینه برای بررسی کلیه‌ها، مجاری ادراری و مثانه است. با این وجود، تماس زیاد با پرتوهای اشعه ایکس می‌تواند به بروز مشکلات جدی مانند سرطان منجر شود. اما‌ لازم است بدانید مقدار اشعه‌ای که در یک جلسه تصویربرداری وارد بدن می‌شود، بسیار کم است و خطرات جدی برای فرد ایجاد نمی‌کند.

لازم به ذکر است که انجام این روش به زنان باردار و شیرده توصیه نمی‌شود.

سندرم رت (Rett Syndrome) یکی از اختلالات نورومتابولیک نادر است که تاثیری عمیق بر ساختار و عملکرد مغز می‌گذارد. این بیماری که ریشه در تغییرات ژنتیکی دارد، سبب می‌شود مهارت‌های حرکتی و زبانی فرد به‌صورت تدریجی از بین بروند.

نوزادان مبتلا به این سندروم معمولاً در بدو تولد کاملاً سالم به نظر می‌رسند و مراحل اولیه رشد را به‌خوبی طی می‌کنند. بااین‌حال، با گذشت زمان، توانایی‌هایی را که پیش‌از این به دست آورده بودند، به‌شکل نگران‌کننده‌ای از دست می‌دهند.

سندرم رت چیست؟

سندرم رت به‌عنوان یک اختلال شدید رشد عصبی شناخته می‌شود که به کروموزوم X وابسته است. این بیماری با یک عقب‌گرد سریع در مسیر تکامل نوزاد هویدا می‌شود و زندگی او را دگرگون می‌کند.

کودکان مبتلا در اکثر موارد دختر هستند. آن‌ها معمولاً در ۶ تا ۱۸ ماه اول زندگی خود، رشدی کاملاً طبیعی یا بسیار نزدیک به طبیعی دارند. پس از گذر از این دوره، فرآیند رشد ناگهان متوقف شده و کودک شروع به از دست دادن مهارت‌های کلامی و حرکتی می‌کند.

سندرم رت در ایران چقدر شایع است؟

آمارها نشان می‌دهند که این اختلال تقریباً در هر ۱۰,۰۰۰ تولد نوزاد دختر، یک نفر را درگیر می‌کند. بروز این بیماری در میان پسران بسیار نادر است و اغلب به شکل‌های متفاوتی بروز می‌یابد.

دلایل ابتلا به سندروم رت چیست؟

دلیل اصلی و ریشه‌ای بروز سندرم رت، وجود نقص یا جهش در ژن خاصی به نام MECP2 بر روی کروموزوم X است.

زمانی که این ژن دچار مشکل شود، تولید پروتئین‌های حیاتی برای رشد مغز با اختلال جدی روبه‌رو می‌گردد.

باید توجه داشت که در بیش از ۹۹ درصد موارد، این جهش‌ها به‌صورت تصادفی و خودبه‌خودی رخ می‌دهند. این بدان معناست که معمولاً بیماری از والدین به فرزند ارث نمی‌رسد.

استیج‌های سندرم رت

سندرم رت به‌طور معمول از چهار مرحله بالینی مشخص عبور می‌کند که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند.

1. شروع زودهنگام: علائم بین ۶ تا ۱۸ ماهگی ظاهر می‌شوند. کودک در این مرحله ممکن است تماس چشمی کمتری برقرار کند یا نسبت به اسباب‌بازی‌های خود بی‌علاقه شود.
2. تخریب سریع: بین ۱ تا ۴ سالگی آغاز می‌شود. در این بازه، کودک به‌سرعت مهارت‌های دست و توانایی تکلم خود را از دست می‌دهد. حرکات تکراری دست مانند مالش مداوم یا حالتی شبیه به شستن دست‌ها در این مرحله نمایان می‌شود.
3. ثبات یا پلاتو: ممکن است از سن ۲ سالگی آغاز شود. در این دوره، اما تلاطم‌های رفتاری کمتر می‌شود. تشنج‌ها معمولاً در این مرحله اضافه می‌شوند.
4. تخریب حرکتی دیررس: معمولاً بعد از ۱۰ سالگی آغاز می‌شود و با کاهش تحرک، ضعف عضلانی، سفتی مفاصل و اسکولیوز شناخته می‌شود. توانایی‌های ذهنی و ارتباطی کودک معمولاً بدتر نمی‌شوند.

علائم سندرم رت

یکی از اولین زنگ خطرهایی که پزشکان به آن توجه می‌کنند، کاهش سرعت رشد دور سر یا میکروسفالی است.

از دست دادن توانایی استفاده هدفمند از دست‌ها نیز از علائم بسیار شایع است.

مشکلات تنفسی نیز بخش بزرگی از علائم این بیماران را تشکیل می‌دهند.

حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد از مبتلایان در بازه‌ای از زندگی خود تشنج را تجربه می‌کنند. علاوه‌بر این، اختلالات حرکتی مانند عدم تعادل در راه‌رفتن و سفتی عضلات باعث می‌شود که بیمار به کمک‌های فیزیکی نیاز پیدا کند.

تغییرات خلقی ناگهانی، مانند گریه‌های بی‌دلیل یا خنده‌های طولانی در شب، در کنار الگوهای خواب نامنظم، از دیگر علائم هستند.

بیشتر بخوانید: سندروم مویا مویا چیست؟

طول عمر بیماران سندرم رت چقدر است؟

بسیاری از بیماران می‌توانند تا دوران بزرگسالی و حتی میانسالی زندگی کنند. طول عمر بیماران مبتلا به سندرم رت به‌شدت به کیفیت مراقبت‌های دریافتی و مدیریت عوارض جانبی بستگی دارد.

با این‌ وجود، باید پذیرفت که میانگین طول عمر آن‌ها ممکن است به‌دلیل برخی عوارض جدی کمتر از افراد عادی باشد.

تشخیص سندرم رت

تشخیص سندرم رت در مرحله اول یک فرآیند بالینی است. پزشکان متخصص با مشاهده دقیق رفتارها و بررسی تاریخچه رشد کودک به وجود این اختلال مشکوک می‌شوند.

برای تأیید نهایی تشخیص، از آزمایش ژنتیک استفاده می‌شود. تست DNA می‌تواند وجود جهش در ژن MECP2 را با دقت بالایی شناسایی کند.

باید اطمینان حاصل شود که علائم مربوط به بیماری‌های دیگری مانند اوتیسم یا فلج مغزی نیستند.

درمان سندرم رت

مدیریت و درمان سندروم رت نیازمند یک رویکرد تیمی و چندجانبه است. هدف اصلی درمان‌ها کاهش علائم و بهبود عملکرد روزانه بیمار است.

مدیریت سندرم رت بدون هماهنگی بین نورولوژیست، فیزیوتراپ، کاردرمانگر و متخصص تغذیه عملاً ناکارآمد است. هرکدام بخشی از مشکل را پوشش می‌دهند و نبود یکی، کل روند را مختل می‌کند.

 درمان دارویی

داروها برای کنترل تشنج، اختلال خواب، مشکلات تنفسی و گوارشی استفاده می‌شوند.

نکته مهم، پرهیز از داروهای مستعد آریتمی قلبی است؛ این خطا هنوز در برخی پروتکل‌ها نادیده گرفته می‌شود.

توانبخشی

فیزیوتراپی برای حفظ راه‌رفتن و پیشگیری از اسکولیوز، کاردرمانی برای استفاده هدفمند از دست‌ها و گفتاردرمانی برای ارتباط غیرکلامی ضروری‌اند. حذف هرکدام، افت عملکرد را تسریع می‌کند.

حمایت تغذیه‌ای

کمبود وزن کودکان مبتلا به سندروم رت شایع است. رژیم پرکالری و در موارد شدید گاستروستومی، بیشتر یک ضرورت است تا انتخاب.

سردرد پیشانی یکی از الگوهای شایع انواع سردرد است که می‌تواند به دلایل متفاوتی بروز کند. این درد معمولاً در ناحیه بالای ابروها، میانه پیشانی و گاهی چشم احساس می‌شود و بسته به‌علت، ممکن است شدت و مدت آن تغییر کند.

التهاب سینوس‌ها، خستگی چشمی، تنش عضلانی و اختلالات عصبی، عواملی هستند که می‌توانند در ایجاد این نوع سردرد نقش داشته باشند.

سردرد پیشانی و چشم چیست؟

سردرد پیشانی و چشم شرایطی است که درد هم‌زمان در ناحیه پیشانی، اطراف آن و گاهی پشت چشم احساس می‌شود. این درد معمولاً به‌دلیل درگیری ساختارهای مشترک این دو بخش ایجاد می‌گردد.

شدت سردرد پیشانی ممکن است با حرکت چشم‌ها یا فعالیت ذهنی افزایش یابد.

علت بروز سردرد پیشانی چیست؟

دلایل بروز سردرد پیشانی و چشم می‌تواند یک یا تعداد بیشتری از موارد زیر باشند:

سردرد تنشی

سردرد تنشی یا عصبی شایع‌ترین علت درد پیشانی است و معمولاً به‌صورت فشار یا سفتی در ناحیه پیشانی و شقیقه‌ها احساس می‌شود.این نوع درد بر اثر استرس، نگرانی، خستگی، کم‌خوابی یا گرفتگی عضلات گردن ایجاد می‌شود.

سردرد عصبی ممکن است از چند ساعت تا چند روز ادامه پیدا کند.

میگرن

گاهی در بخش جلو‌ی سر و پیشانی بروز می‌کند و درد آن ضربانی و متوسط تا شدید است.

علائمی مانند تهوع، حساسیت به نور یا صدا، تاری دید یا تغییرات خلقی همراه آن دیده می‌شود. میگرن معمولاً با خستگی، گرسنگی، نور شدید یا بی‌نظمی خواب تحریک می‌شود.

سردرد خوشه‌‌ای

این سردرد نادر اما بسیار شدید است و معمولاً یک‌طرفه و اطراف چشم یا پیشانی بروز می‌کند.

علائمی مانند آب‌ریزش بینی، اشک‌ریزش یا قرمزی چشم در همان سمت دیده می‌شود. حملات سردرد خوشه‌ای در دوره‌های چندهفته‌ای تا چندماهه رخ می‌دهند و سپس مدتی کاملاً قطع می‌شوند.

سینوزیت

التهاب سینوس‌ها پس از سرماخوردگی یا آلرژی، موجب درد و فشار در پیشانی، گونه‌ها و اطراف چشم می‌شود. تب، گرفتگی بینی، ترشحات غلیظ و درد دندانی نیز دیده می‌شود.

خستگی چشم

مطالعه طولانی مدت، کار با کامپیوتر یا گوشی، نور نامناسب یا استفاده ‌نکردن از عینک مناسب می‌تواند باعث خستگی عضلات چشم و ایجاد درد در پیشانی شود. با استراحت چشم و اصلاح عیوب انکساری، علائم کاهش می‌یابند.

موارد دیگر

• سردرد ناشی از خوردن خوراکی‌های بسیار سرد
• التهاب شریان تمپورال در سالمندان
• فشار خون بالا
• مشکلات گردنی
• عفونت‌ها

علائم سردرد پیشانی و چشم

سردرد پیشانی شبیه این است که چیزی به دو طرف سر فشار وارد می‌کند و درد خفیف تا متوسطی دارد.

برخی افراد آن را مانند سفت‌شدن یک گیره یا کمربند دور سر توصیف می‌کنند. هم‌زمان بعضی از نواحی بدن نیز ممکن است حساس شوند، مانند پوست سر، سر و عضلات شانه.

سردرد لوب پیشانی باعث حالت تهوع و سایر علائم سردردهای میگرنی نمی‌شود.  همچنین تحت تاثیر سروصدا، نور و بو قرار نمی‌گیرد.

بیشتر بخوانید: سردرد گردنی یا سرویکوژنیک چیست؟

تشخیص سردردهای پیشانی

تشخیص علت سردرد پیشانی و چشم براساس شرح حال دقیق، الگوی بروز درد و معاینه جسمی و عصبی توسط پزشک متخصص انجام می‌شود.

پزشک ابتدا شدت، محل، عوامل محرک و علائم همراه را بررسی می‌کند.

سپس در صورت نیاز آزمایش‌های خون مانند CBC، فریتین، ویتامینB12، منیزیم، هورمون‌های تیروئید و ESR را برای رد کم ‌خونی، اختلالات متابولیک یا التهاب انجام می‌دهد.

در مواردی که احتمال درگیری ساختارهای عمقی یا علائم هشداردهنده وجود داشته باشند، تصویربرداری‌هایی مانند ام آر آی یا سی تی اسکن سر برای ارزیابی دقیق‌تر سر و گردن انجام می‌شوند.

موارد مهم جهت پیشگیری از بروز سردرد پیشانی

پیشگیری از سردردهای پیشانی و چشم با مدیریت محرک‌ها و اصلاح الگوی زندگی آغاز می‌شود.

تنظیم خواب منظم، فعالیت بدنی متوسط چند بار در هفته، حفظ آب بدن و کاهش مصرف کافئین به کنترل دفعات بروز سردرد کمک می‌کنند.

توجه به وضعیت نشستن، استراحت دوره‌ای هنگام انجام کارهای طولانی پشت میز و کاهش تنش گردن و شانه نیز اهمیت دارد. پرهیز از مصرف مداوم مسکن‌ها، شناسایی محرک‌های شخصی از طریق ثبت‌ روزانه سردرد و اصلاح آن‌ها می‌تواند شدت و تکرار درد را کاهش دهد.

تکنیک‌هایی مانند مدیتیشن، تمرینات تنفسی، ماساژ، فیزیوتراپی، یوگا و بیوفیدبک نیز در مدیریت و پیشگیری مفید هستند.

روش های کنترل و درمان سردرد پیشانی

روشهای درمان و کنترل سردرد پیشانی بسته به نوع و شدت آن متفاوت است، اما مجموعه‌ای از روش‌های دارویی و غیردارویی معمولاً به کار می‌رود.

اصلاح سبک زندگی

مواردی مانند خواب منظم، وعده‌های غذایی به‌موقع، مصرف آب کافی و کاهش کافئین نقش مهمی در کنترل سردرد دارند. انجام منظم ورزش سبک نیز به کاهش تنش عضلانی و بهبود جریان خون کمک می‌کند.

مدیریت استرس

تنش‌های روانی یکی از محرک‌های اصلی سردرد پیشانی است. تکنیک‌هایی که در بخش قبلی ذکر کردیم، می‌توانند شدت درد را کاهش دهند.

درمان سردرد پیشانی با دارودرمانی

در صورت تایید و تجویز پزشک متخصص، مسکن‌هایی مانند ایبوپروفن، استامینوفن، ناپروکسن و آسپرین برای کاهش درد اغلب سردردهای پیشانی و سردرد پشت سر موثر هستند. این داروها باید طبق دستور مصرف شوند، زیرا مصرف بیش‌ازحد می‌تواند موجب سردردهای بازگشتی شود.

درمان اختلالات همراه

در سردردهای ناشی از اضطراب یا افسردگی، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی یا شل‌کننده عضلات تجویز کند. این داروها اثر فوری ندارند و نیاز به مصرف منظم دارند.

درمان تخصصی سردرد پیشانی و چشم در موارد شدید

اگر سردرد مزمن شده باشد یا به درمان‌های اولیه پاسخ ندهد، پزشک ممکن است بیوفیدبک، مشاوره روان‌درمانی یا ترکیب چند دارو را پیشنهاد کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

مراجعه به پزشک زمانی ضروری است که سردرد پیشانی الگوی جدیدی پیدا کند، شدت آن غیرمعمول باشد یا همراه با علائم نگران‌کننده بروز کند. نشانه‌هایی مانند اختلال بینایی، لکنت، ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها، سفتی شدید گردن و تب نیاز به بررسی دارند.

همچنین سردرد ناگهانی و شدید، تغییر سطح هوشیاری، تنگی ‌نفس یا علائم مشابه سکته نیز نیاز به ارزیابی فوری دارند.

رادیوگرافی لومبوساکرال یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری برای بررسی پایین ستون فقرات و ناحیه لگن محسوب می‌شود. اهمیت آن در تشخیص علل کمردرد، دردهای لگنی و آسیب‌های ناشی از ضربه یا بیماری‌های مزمن است.

رادیولوژی لومبوساکرال به‌عنوان یک روش سریع، در دسترس و نسبتاً کم‌هزینه، اغلب اولین گام تشخیصی پزشکان است و می‌تواند نیاز به تصویربرداری‌های پیشرفته‌تر را مشخص کند.

در این مقاله به بررسی کاربردها، نحوه انجام و تفسیر نتایج رادیوگرافی لومبوساکرال می‌پردازیم

رادیوگرافی لومبوساکرال چیست؟

رادیوگرافی لومبوساکرال یک نوع تصویربرداری با اشعه ایکس است که ساختار استخوانی ناحیه پایین ستون فقرات و استخوان خاجی (ساکروم) را نشان می‌دهد. این رادیولوژی شامل چند نما برای بررسی دقیق مهره‌های کمری، مفاصل بین‌مهره‌ای و اتصال ستون فقرات به لگن است.

رادیوگرافی لومبوساکرال به پزشک کمک می‌کند تا شکستگی، آرتریت، تغییرات دژنراتیو یا آسیب‌های ناشی از ضربه را تشخیص دهد، اما قادر به نمایش مشکلات عضلات، رباط‌ها، دیسک‌ها یا اعصاب نیست.

کاربردهای رادیولوژی لومبوساکرال

• بررسی شدت آسیب ناشی از ضربه یا سقوط یا افتادن از ارتفاع بیش از ۳ متر یا تصادف با خودرو و موتور
• بررسی درد کمری حاد یا مزمن بیش از ۴ تا ۸ هفته
• تشخیص اختلالات عصبی ستون فقرات
• ارزیابی وضعیت پس از عمل ستون فقرات
• تشخیص بیماری‌های مزمن یا دژنراتیو مانند آرتروز، پوکی استخوان، تغییرات خمیدگی یا خار استخوانی
• تشخیص نقص‌های مادرزادی، سرطان، بررسی ناهنجاری‌های استخوانی و تومورهای ستون فقرات

در برخی موارد، رادیوگرافی همراه با ام آر آی، سی تی اسکن استخوان یا سونوگرافی انجام می‌شود تا تصویر کامل‌تری از علل درد یا آسیب ارائه شود.

بیشتر بخوانید: رادیولوژی مداخله‌ ای چیست؟

آمادگی لازم برای انجام رادیوگرافی لومبوساکرال

معمولاً آمادگی پیچیده‌ای لازم نیست. پیش از تصویربرداری باید تمام زیورآلات، ساعت، کمربند، گیره مو و هر وسیله فلزی از بدن خارج شود.

اگر سابقه جراحی و وجود پلاتین یا ایمپلنت فلزی دارید، حتماً به پزشک یا تکنسین اطلاع دهید.

در بیشتر مراکز، لباس مخصوص تصویربرداری در اختیار شما قرار می گیرد تا دکمه یا زیپ لباس در تصویر اختلال ایجاد نکند.

در صورت بارداری یا شک به آن، اطلاع‌دادن الزامی است.

ناشتا‌بودن نیاز نیست و می توانید طبق روال عادی داروهای خود را مصرف کنید.

نحوه انجام رادیولوژی لومبوساکرال

رادیوگرافی لومبوساکرال معمولاً در مرکز رادیولوژی انجام می‌شود. ابتدا روی تخت مخصوص به پشت دراز می‌کشید و دستگاه تصویربرداری بالای ناحیه کمر قرار می‌گیرد.

بسته به نظر پزشک، ممکن است در وضعیت طاق‌باز، به پهلو، دمر یا حتی ایستاده تصویربرداری شود.

هنگام ثبت تصویر باید چند ثانیه نفس خود را نگه دارید و کاملاً بی‌حرکت بمانید تا تصویر تار نشود.

کل فرایند تصویربرداری لومبوسکرال فقط چند دقیقه طول می کشد و درد خاصی ندارد، فقط ممکن است سردی تخت احساس شود.

پس از پایان تصویربرداری می‌توانید لباس بپوشید و مرکز را ترک کنید.

تفسیر نتایج رادیوگرافی لومبوساکرال

نتایج رادیولوژی لومبوساکرال می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت استخوان‌ها و مفاصل ستون فقرات کمری ارائه دهد.

در صورت مشاهده انحراف غیرطبیعی ستون فقرات مانند لوردوز یا اسکولیوز، احتمال مشکلات ساختاری و جبرانی عضلانی مطرح می شود.

کاهش فاصله بین مهره‌ها، باریک‌شدن فضای مفصلی و وجود خارهای استخوانی معمولاً نشانه آرتروز و فرسایش تدریجی مفاصل کمر است.

اگر شکستگی در مهره‌ها دیده شود، ممکن است ناشی از ضربه، زمین‌خوردن یا پوکی استخوان باشد. کاهش تراکم استخوان به نفع پوکی استخوان است و خطر شکستگی را بالا می‌برد.

در مواردی، سرخوردگی مهره روی مهره زیرین (اسپوندیلولیستزیس) دیده می‌شود که می‌تواند عامل درد، بی‌ثباتی و فشار بر اعصاب باشد.

گاهی نیز تغییرات غیرطبیعی مشکوک به توده یا سرطان استخوان گزارش می‌شود. در این موارد تشخیص قطعی معمولاً با ام آر آی لومبوساکرال یا سی تی اسکن انجام می‌گیرد.

عوارض و خطرات

رادیوگرافی لومبوساکرال با مقدار کمی اشعه ایکس انجام می شود و برای اغلب بزرگسالان بی‌خطر است. به‌عبارت دیگر، خطر آن در مقایسه با فایده تشخیص پزشکی بسیار پایین است.

با این‌حال، اشعه می‌تواند برای جنین در دوران بارداری خطرناک باشد، به همین دلیل زنان باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند، باید حتماً پیش از انجام تصویربرداری پزشک را مطلع کنند.

در کودکان نیز به‌دلیل حساسیت بیشتر بدن به اشعه، انجام رادیوگرافی فقط در صورت ضرورت توصیه می‌شود.