در میان سیستم‌های مختلف بدن که هر کدام نقش منحصر‌به‌فردی دارند، سیستم لنفاوی به عنوان پلیس بدن شناخته می‌شود. این سیستم نقش حیاتی در فیلتر کردن باکتری‌ها، ویروس‌ها و سلول‌های سرطانی ایفا می‌کند. زمانی که یکی از این همان غدد لنفاوی دچار تغییر شکل یا تورم غیرعادی می‌شود، لازم است مشکل آن سریعاً تشخیص داده شده و درمان شود. پزشکان برای بررسی دقیق و جامع،‌ بیوپسی یا نمونه برداری غدد لنفاوی را انجام می‌دهند.

نمونه ‌برداری غدد لنفاوی چیست؟

بیوپسی یا نمونه برداری غدد لنفاوی یک روش پزشکی تشخیصی است که طی آن تمام یا قسمتی از بافت یک گره لنفاوی برای بررسی‌های میکروسکوپی برداشته می‌شود.

این غدد به شکل لوبیاهای کوچک در سراسر بدن از جمله گردن، زیربغل، قفسه سینه و شکم پراکنده‌اند. وظیفه آنها فیلتر کردن مایع لنف و به دام انداختن عوامل بیماری‌زا است. وقتی یک غده لنفاوی تغییر ماهیت می‌دهد، پزشک با نمونه‌برداری و بررسی آن تلاش می‌کند تا بین یک واکنش التهابی ساده، یک بیماری خودایمنی یا فرآیندهای سرطانی تمایز قائل شود.

بیوپسی غدد لنفاوی در چه مواردی نیاز است؟

بیوپسی غدد لنفاوی زمانی لازم است که معاینات فیزیکی و روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سی‌ تی اسکن نتوانند علت تغییرات غده را مشخص کنند.

تورم مداوم غدد لنفاوی که پس از چند هفته فروکش نمی‌کند، اولین زنگ خطر برای انجام بیوپسی است.

همچنین در مواردی که علائم سیستمیک مشکوک نظیر تب‌های بی‌دلیل، تعریق شدید شبانه یا کاهش وزن ناگهانی مشاهده شود، بیوپسی انجام می‌شود. پزشک از این روش برای بررسی احتمال وجود لنفوم (سرطان غدد لنفاوی) یا لوسمی (سرطان خون) استفاده می‌کند.

علاوه‌براین، در بیماران مبتلا به سرطان‌های شناخته شده، برای تعیین میزان گسترش بیماری یا همان متاستاز به سایر نقاط بدن، بررسی وضعیت غدد لنفاوی مجاور تومور ضروری است.

در نهایت، تشخیص عفونت‌های مزمن و خاص مانند سل یا سارکوئیدوز نیز از طریق این نمونه ‌برداری غدد لنفاوی میسر می‌شود.

مزایای نمونه برداری غدد لنفاوی

مهم‌ترین مزیت بیوپسی از غدد لنفاوی، پایان دادن به حدس و گمان‌های پزشکی و رسیدن به یک تشخیص قطعی است. این روش به عنوان استاندارد طلایی تشخیص سرطان‌های سیستم لنفاوی شناخته می‌شود. نمونه برداری غدد لنفاوی اطلاعاتی را در اختیار تیم درمان قرار می‌دهد که هیچ آزمایش خونی قادر به ارائه آن نیست.

با مشخص شدن نوع دقیق سلول‌های درگیر و سرعت رشد آن‌ها، پزشک می‌تواند موثرترین روش درمانی را طراحی و از انجام درمان‌های غیرضروری یا اشتباه جلوگیری کند.

همچنین، بیوپسی در مراحل بعدی درمان برای ارزیابی میزان موفقیت داروها و عقب‌نشینی بیماری نقشی کلیدی ایفا می‌کند.

انواع روش‌های نمونه برداری از غد لنفاوی

نمونه برداری غدد لنفاوی به روش‌های مختلف انجام می‌شود. در ادامه هر روش را توضیح می‌دهیم.

·       بیوپسی سوزنی

این روش کم‌تهاجمی‌ترین گزینه است که معمولاً به صورت سرپایی و در زمان کوتاهی انجام می‌شود.

در مدل آسپیراسیون با سوزن ظریف، پزشک با یک سوزن بسیار نازک تنها سلول‌ها و مایعات را خارج می‌کند، اما در روش سوزن هسته‌ای، نمونه‌ای استوانه‌ای و بزرگ‌تر برداشت می‌شود که دقت تشخیصی بالاتری دارد. نحوه انجام آن به این صورت است که پس از بی‌حسی موضعی پوست، پزشک سوزن را (اغلب با هدایت تصویربرداری سونوگرافی) وارد غده کرده و نمونه را استخراج می‌کند.

·       بیوپسی باز (اکسیزیونال و اینسیزیونال)

این روش که تهاجمی‌تر است، زمانی به کار می‌رود که پزشک به کل غده لنفاوی برای بررسی دقیق‌تر نیاز داشته باشد. در حالت اکسیزیونال، کل غده و در حالت اینسیزیونال تنها بخشی از یک غده بزرگ برداشته می‌شود.

بیوپسی باز در اتاق عمل بیمارستان است. جراح تحت بی‌حسی یا بیهوشی عمومی، برشی روی پوست ایجاد می‌کند و پس از خارج کردن بافت مورد نظر، محل را بخیه می‌زند.

این فرایند معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان می‌برد.

·       بیوپسی گره نگهبان

این تکنیک پیشرفته عمدتاً برای بررسی انتشار سرطان در بدن استفاده می‌شود.

نحوه انجام آن به این ترتیب است که ابتدا یک ماده رادیواکتیو یا رنگ مخصوص در نزدیکی تومور اولیه تزریق می‌شود تا مسیر حرکت سلول‌های سرطانی شبیه‌سازی شود. سپس جراح اولین گره لنفاوی که این مواد را جذب کرده (گره نگهبان) شناسایی و خارج می‌کند تا وضعیت سرایت بیماری را بسنجد.

بیشتر بخوانید: بیوپسی پستان

قبل از انجام بیوپسی غدد لنفاوی موارد زیر را رعایت کنید…

قبل از انجام نمونه برداری لازم است بیمار لیست کاملی از داروهای مصرفی خود، به ویژه داروهای موثر بر غلظت خون مانند آسپرین یا وارفارین را به پزشک ارائه دهد؛ زیرا ممکن است نیاز به قطع موقت آن‌ها باشد.

در صورتی که عمل تحت بیهوشی عمومی انجام شود، ناشتا بودن به مدت ۶ تا ۱۲ ساعت الزامی است.

همچنین اطلاع‌رسانی در مورد سوابق آلرژی به داروها، لاتکس و احتمال بارداری از نکات ضروری پیش از آزمایش است.

توصیه می‌شود بیمار یک همراه داشته باشد تا پس از اتمام کار و رفع اثر داروهای آرام‌بخش، او را به منزل برساند.

بعد از بیوپسی گره لنفاوی

پس از اتمام نمونه برداری غدد لنفاوی، محل زخم باید تمیز و خشک نگه داشته شود و پانسمان اولیه تا زمان لازم روی محل باقی بماند.

محدودیت فعالیت‌های فیزیکی از اهمیت بالایی برخوردار است. بیمار باید به مدت ۲ تا ۳ روز از بلند کردن اجسام سنگین یا ورزش‌های پرفشار خودداری کند تا فشار به بخیه‌ها وارد نشود.

همچنین برای جلوگیری از نفوذ آلودگی و بروز عفونت، رفتن به استخر، جکوزی و وان حمام تا حدود یک هفته ممنوع است.

در صورت احساس درد یا حساسیت در محل زخم، استفاده از مسکن‌های تجویزی پزشک توصیه می‌شود.

آیا بیوپسی غدد لنفاوی خطرناک است؟

بیوپسی غدد لنفاوی در زمره عمل‌های ایمن قرار دارد، اما مانند هر اقدام تداخلی دیگر، احتمال بروز برخی عوارض نادر وجود دارد.

خونریزی جزئی یا کبودی در محل نمونه‌برداری طبیعی است. اما خونریزی شدید یا بروز علائم عفونت مثل تب و قرمزی غیرعادی نیاز به پیگیری فوری دارد.

در موارد بسیار نادر، اگر غده در نزدیکی اعصاب باشد، احتمال آسیب عصبی موقت وجود دارد که باعث بی‌حسی ناحیه می‌شود.

همچنین اگر تعداد زیادی غده برداشته شود، خطر بروز لنف‌ادم یا تجمع مایع در اندام وجود دارد. پزشک پیش از عمل تمام این احتمالات را بر اساس موقعیت غده بررسی می‌کند.