الاستوگرافی کبد: کاربردها، آمادگی، نحوه انجام و ایمنی

بسیاری از بیماری‌های کبدی در مراحل اولیه بی‌صدا و علامت هستند. به عبارت دیگر ممکن است فرد سال‌ها دچار کبد چرب، هپاتیت مزمن یا التهاب کبد باشد، اما علامت واضحی نداشته باشد. این مشکل زمانی جدی‌ می‌شود که آسیب‌های مداوم، به‌تدریج باعث ایجاد زخم یا فیبروز در بافت کبد شوند؛ درحالیکه بیمار از آنها خبر ندارد. الاستوگرافی کبد یکی از روش‌های مهم و غیرتهاجمی برای بررسی همین مشکل است؛ روشی که می‌تواند بدون نمونه برداری، میزان سفتی کبد و احتمال فیبروز را ارزیابی کند.

الاستوگرافی کبد چیست؟

الاستوگرافی کبد نوعی روش تصویربرداری پزشکی است که میزان سفتی بافت کبد را اندازه‌گیری می‌کند. هرچه بافت کبد سفت‌تر باشد، احتمال وجود فیبروز یا زخم کبدی بیشتر می‌شود.

فیبروز معمولاً در اثر آسیب طولانی‌مدت به کبد ایجاد می‌شود و اگر کنترل نشود، ممکن است به سیروز، نارسایی کبد یا عوارض جدی‌تر منجر شود.

این تست معمولاً به دو شکل انجام می‌شود:

الاستوگرافی با سونوگرافی

 این روش با نام‌هایی مانند فیبرواسکن کبد یا transient elastography شناخته می‌شود.

در این روش، یک پروب روی پوست قرار می‌گیرد و امواج کم ‌فرکانس به سمت کبد فرستاده می‌شود. سرعت حرکت این امواج در بافت کبد اندازه‌گیری می‌شود و بر اساس آن، میزان سفتی کبد مشخص می‌گردد.

 الاستوگرافی با ام آر آی یا MRE

در MRE نیز از ترکیب ارتعاشات مکانیکی و تصویربرداری ام آر آی برای ساخت نقشه‌ای از سفتی بافت کبد استفاده می‌شود.

در برخی مراکز، روش‌های دیگری مانند shear wave elastography نیز استفاده می‌شود، اما فیبرواسکن و MRE از شناخته‌شده‌ترین روش‌ها برای ارزیابی سفتی کبد هستند.

کاربردهای الاستوگرافی کبد

مهم‌ترین کاربرد الاستوگرافی کبد، بررسی شدت فیبروز در افرادی است که بیماری مزمن کبدی دارند.

این تست می‌تواند در تشخیص بیماری‌های زیر استفاده شود:

• کبد چرب
• هپاتیت B
• هپاتیت C
• بیماری کبدی ناشی از مصرف الکل
• برخی بیماری‌های التهابی یا متابولیک کبد

کاربرد مهم دیگر الاستوگرافی، کمک به تصمیم‌گیری درمانی است. برای مثال، اگر نتیجه تست نشان دهد بیمار دچار فیبروز پیشرفته یا سیروز است، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی و درمان‌های جدی‌تر را شروع کند.

الاستوگرافی کبد همچنین برای پیگیری روند بیماری اهمیت دارد. در برخی بیماران، پزشک ممکن است تست را در فواصل مشخص تکرار کند تا ببیند سفتی کبد کمتر شده، ثابت مانده یا افزایش یافته است.

برای الاستوگرافی کبد در تهران به کجا مراجعه کنیم؟

برای انجام الاستوگرافی کبد در تهران، بهتر است به مرکزی مراجعه کنید که هم خدمات تصویربرداری و هم امکان ارجاع به متخصص گوارش و کبد را داشته باشد. بیمارستان تخصصی و فوق‌تخصصی برکت در تهران یکی از بهترین این مراکز است که بخش‌هایی مانند تصویربرداری، آزمایشگاه پاتوبیولوژی، بخش تشخیصی گوارش و درمانگاه‌های تخصصی و فوق‌تخصصی دارد.

بیشتر بخوانید: باریم میل

آمادگی‌های لازم قبل از الاستوگرافی کبد

آمادگی‌های قبل از الاستوگرافی کبد ساده هستند، اما رعایت آنها می‌تواند دقت نتیجه را بیشتر کند.

معمولاً پزشک توصیه می‌‌کند که بیمار چند ساعت قبل از انجام تست ناشتا باشد. زیرا غذا و نوشیدنی‌های شیرین ممکن است روی اندازه‌گیری سفتی کبد اثر بگذارند.

بهتر است فرد لباس راحت و آزاد بپوشد تا ناحیه راست شکم و زیر دنده‌ها به‌راحتی در دسترس باشد.

اگر قرار است MRE انجام شود، وجود وسایل فلزی، ایمپلنت، ضربان‌ساز قلب یا بارداری باید پیش از تست به پزشک اطلاع داده شود.

نحوه انجام الاستوگرافی کبد

در الاستوگرافی با فیبرواسکن، بیمار معمولاً به پشت روی تخت دراز می‌کشد. تکنسین یا پزشک پروب دستگاه را بین دنده‌های سمت راست، روی پوست ناحیه کبد قرار می‌دهد. سپس دستگاه چند پالس یا ارتعاش کوتاه به سمت کبد می‌فرستد. دستگاه در پایان، یک امتیاز کلی از سفتی کبد تولید می‌کند.

در ام آر ای، بیمار روی تخت دستگاه MRI قرار می‌گیرد و یک وسیله کوچک برای ایجاد ارتعاش روی ناحیه قفسه سینه یا شکم گذاشته می‌شود. سپس دستگاه تصاویر خاصی ثبت می‌کند که نقشه‌ای از میزان سفتی بافت کبد را نشان می‌دهد.

اسکن الاستوگرافی کبد معمولاً زمان زیادی نمی‌برد. فیبرواسکن حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد، اما بیمار بهتر است حدود ۳۰ دقیقه برای آماده‌سازی و انجام فرایند در مرکز حضور داشته باشد.

بعد از تست، معمولاً نیازی به همراه یا استراحت خاص نیست و فرد می‌تواند فعالیت‌های روزمره خود را ادامه دهد.

تفسیر نتایج الاستوگرافی کبد

نتیجه الاستوگرافی اغلب به‌صورت عددی گزارش می‌شود.

سفتی کبد معمولاً با واحد کیلوپاسکال یا kPa بیان می‌شود. برخی دستگاه‌ها علاوه بر سفتی کبد، میزان چربی کبد را نیز با شاخص CAP گزارش می‌کنند.

عدد kPa یا CAP به‌تنهایی برای تشخیص نهایی کافی نیست و باید بر اساس علت بیماری کبدی، آزمایش‌های خون، سونوگرافی، سابقه پزشکی و نظر پزشک تفسیر شود.

آیا الاستوگرافی کبد ایمن است؟

بله، الاستوگرافی کبد در بیشتر افراد یک روش ایمن، سریع، بدون درد و غیرتهاجمی است.

در نوع سونوگرافی یا فیبرواسکن، سوزن، برش، بیهوشی یا اشعه یونیزان استفاده نمی‌شود.

البته در برخی شرایط ممکن است نتیجه تست کمتر قابل اعتماد باشد یا انجام آن محدودیت داشته باشد. برای مثال در چاقی شدید، وجود مایع در شکم، هپاتیت حاد، نارسایی قلب راست یا ناتوانی در صاف خوابیدن ممکن است نتایج دقیق نباشند.

بنابراین بهترین کار این است که نتیجه الاستوگرافی کبد همیشه توسط پزشک و در کنار آزمایش‌های خون، شرح حال، معاینه و سایر تصویربرداری‌ها تفسیر شود.