روزها و هفتههای نخست پس از تولد نوزاد میتوانند با خستگی، کم خوابی و تغییرات خلقی همراه باشند. بسیاری از مادران در چند روز اول «اندوه پس از زایمان» را تجربه میکنند که معمولاً خفیف و گذرا است. اما گیجی شدید، باورهای غیرواقعی، توهم یا تغییر ناگهانی و چشمگیر در رفتار و خلق، بخشی طبیعی از دوران پس از زایمان محسوب نمیشود.
روان پریشی پس از زایمان اختلالی نادر اما جدی و قابل درمان است که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. آگاهی همسر در شناسایی این بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا خود مادر ممکن است متوجه غیرعادی بودن افکار و رفتار خود نباشد و همسر یا اعضای خانواده نخستین کسانی باشند که تغییرات را تشخیص میدهند.
هرچه درمان زودتر شروع شود، امکان کنترل علائم و حفظ ایمنی مادر و نوزاد بیشتر خواهد بود. وجود توهم، هذیان یا افکار آسیبرسان پس از زایمان نباید با این تصور که فرد فقط خسته یا مضطرب است، نادیده گرفته شود.
روان پریشی پس از زایمان چیست؟
روان پریشی پس از زایمان یک بیماری شدید روانی است که معمولاً بهطور ناگهانی در روزها یا هفتههای نخست پس از تولد نوزاد ظاهر میشود. شیوع آن را حدود یک یا دو مورد در هر 1000 زایمان است و علائم اغلب در 2 هفته نخست شروع میشوند.
در این وضعیت، ارتباط فرد با واقعیت ممکن است مختل شود.
توهم، هذیان، بدبینی شدید، گیجی و تغییرات قابل توجه خلق از علائم اصلی سایکوز پس از زایمان هستند.
این بیماری همچنین با افسردگی پس از زایمان متفاوت است.
افسردگی بیشتر با غمگینی، اضطراب، ناامیدی و کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزانه همراه است. درحالیکه در سایکوز پس از زایمان، ممکن است فرد ارتباط خود را با واقعیت از دست بدهد.
به همین دلیل، روان پریشی پس از زایمان یک اورژانس روان پزشکی محسوب میشود و نباید برای بهبود خودبهخودی بیماری منتظر ماند.
خطرات روان پریشی پس از زایمان
مهمترین خطر روان پریشی، احتمال انجام رفتارهایی است که تحتتاثیر هذیان، توهم، گیجی شدید یا تغییرات خلقی اتفاق میافتند.
بعضی بیماران ممکن است افکار آسیبزدن به خود یا نوزاد را تجربه کنند.
خطر خودکشی نیز افزایش مییابد و در موارد نادر، جان نوزاد میتواند در معرض خطر قرار گیرد.
مشکل دیگر، سرعت تغییر علائم است. فرد ممکن است در مدت کوتاهی از حالتی بسیار پرانرژی و سرخوش به وضعیت آشفته، مضطرب، بدبین یا افسرده تغییر کند.
همچنین ممکن است بهدلیل نداشتن آگاهی کافی نسبت به بیماری، احساس کند به درمان احتیاجی ندارد.
اگر مادر دچار توهم، هذیان، آشفتگی شدید، رفتار غیرقابل پیشبینی یا افکار آسیب به خود یا نوزاد شده است، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام شود. تا زمان رسیدن کمک نیز بهتر است مادر و نوزاد بدون نظارت فرد مطمئن تنها نمانند.
علائم روان پریشی پس از زایمان
علائم سایکوز پس از زایمان در همه افراد یکسان نیستند و ممکن است ترکیبی از نشانههای روان پریشی، شیدایی و افسردگی دیده شود. یکی از نکات مهم، تغییر محسوس رفتار فرد نسبت به حالت معمول او است.
نشانههای مهم عبارتند از:
- شنیدن، دیدن یا احساس چیزهایی که در واقع وجود ندارند؛
- باورهای غیرواقعی یا هذیان
- شک و بدبینی شدید یا پارانویا
- گیجی و سردرگمی
- خلق بسیار بالا و انرژی غیرعادی
- حرف زدن زیاد یا احساس حرکت بسیار سریع افکار
- تحریکپذیری، اضطراب یا رفتار خارج از شخصیت معمول
- خلق بسیار پایین یا علائم شدید افسردگی
- بی خوابی مزمن یا احساس نیاز بسیار کم به خواب
علائم سایکوز بعد از زایمان، ممکن است ساعت به ساعت یا روز به روز تغییر کنند؛ بنابراین مشاهده دورهای از رفتار طبیعی، وجود بیماری را رد نمیکند.
بیشتر بخوانید: اوتیسم
دلایل و عوامل خطر روان پریشی پس از زایمان
علت دقیق روان پریشی پس از زایمان هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.
شواهد نشان میدهند احتمالاً مجموعهای از عوامل ژنتیکی، تغییرات زیستی پس از زایمان، اختلال خواب و زمینه ابتلا به بیماریهای خلقی در ایجاد آن نقش دارند.
یکی از مهمترین عوامل خطر، سابقه قبلی روان پریشی پس از زایمان است. اختلال دوقطبی نوع یک، اختلال اسکیزوافکتیو و سابقه خانوادگی روان پریشی پس از زایمان نیز احتمال بیماری را افزایش میدهند.
برخی مشکلات جسمی مانند اختلالات تیروئید، عفونت، مشکلات متابولیک، عوارض بعضی داروها یا مصرف مواد نیز میتوانند علائمی شبیه روان پریشی ایجاد کنند.
درمان سایکوز بعد از زایمان
درمان باید سریع و زیر نظر تیم روانپزشکی انجام شود. درمانهای مرسوم شامل موارد زیر هستند:
بستری و تامین ایمنی
بسیاری از بیماران به بستری در بیمارستان نیاز دارند.
در مرحله حاد، کنترل خطر، کاهش آشفتگی، برقراری خواب و مراقبت از مادر و نوزاد در اولویت قرار دارند. اطلاعات خانواده درباره تغییرات رفتاری، میزان خواب و سابقه بیماری نیز میتواند به تصمیمگیری تیم درمان کمک کند.
دارودرمانی
داروهای ضدروان پریشی از درمانهای اصلی مرحله حاد هستند. در برخی بیماران تثبیتکنندههای خلق نیز استفاده میشوند. ممکن است برای کاهش بیقراری یا بهبود خواب، داروهای دیگری برای مدت محدود تجویز شوند.
وضعیت کلیه و تیروئید، داروهای دیگر و موضوع شیردهی میتوانند بر انتخاب درمان اثر بگذارند. بنابراین مصرف یا قطع خودسرانه دارو توصیه نمیشود.
ECT و حمایت روانی
در بعضی موارد شدید، بهخصوص زمانی که به پاسخ درمانی سریع نیاز است یا درمان دارویی کافی نبوده، درمان با تشنج الکتریکی یا ECT ممکن است مطرح شود. این روش در شرایط مشخص میتواند علائم شدید را با سرعت بیشتری کاهش دهد.
حمایت روانی و عملی خانواده نیز بخشی از روند بهبودی است، اما جای درمان پزشکی مرحله حاد را نمیگیرد.
بیشتر بخوانید: اسکیزوفرنی
تشخیص روان پریشی پس از زایمان
برای تشخیص روان پریشی پس از زایمان آزمایش یا پرسشنامه یکسانی وجود ندارد. پزشک یا روانپزشک زمان شروع علائم، تغییرات رفتار، میزان خواب، وجود توهم یا هذیان، سابقه بیماریهای روانی، داروها و سابقه خانوادگی را بررسی میکند.
اطلاعات همسر و خانواده نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بیمار در مرحله حاد ممکن است نتواند تغییر رفتار خود را بهدرستی تشخیص دهد یا گزارش کند.
همزمان باید دلایل جسمی و عصبی تغییر رفتار یا گیجی نیز بررسی شوند.
بسته به شرایط بیمار، آزمایش خون، بررسی تیروئید، مشکلات متابولیک، عفونت یا مصرف دارو و مواد ممکن است لازم باشد.
پزشک همچنین بیماریهایی مانند اختلال دوقطبی، افسردگی شدید همراه با علائم روان پریشی و بعضی اختلالات جسمی یا عصبی را در تشخیص افتراقی در نظر میگیرد.
پیشآگهی و نکات مهم در مورد روان پریشی پس از زایمان
با درمان مناسب، پیشآگهی بیماری در بسیاری از افراد خوب است و بیشتر بیماران بهبود قابل توجه یا کامل پیدا میکنند.
بازگشت کامل به وضعیت قبل از بیماری همیشه سریع نیست. پس از کنترل علائم حاد، بازگشت انرژی، تمرکز، اعتمادبهنفس و توان انجام فعالیتهای روزانه ممکن است چند ماه طول بکشد.
سابقه روان پریشی پس از زایمان برای آینده اهمیت دارد؛ زیرا احتمال تکرار یک دوره بیماری در زایمانهای بعدی و احتمال بروز دورههای خلقی یا روان پریشی در آینده افزایش پیدا میکند.
پس از ترخیص نیز پیگیری درمان نباید با برطرفشدن توهم یا هذیان متوقف شود. حمایت خانواده، مراجعه منظم به تیم درمان و توجه به علائمی مانند بیخوابی غیرمعمول، افزایش ناگهانی انرژی، گیجی یا بدبینی میتواند به تشخیص زودهنگام عود کمک کند.
0 Comments