سردرد یکی از شایعترین مشکلات سلامتی است، اما همین مشکل به ظاهر ساده میتواند نشانه بیماریهای پیچیده باشد. برخی از سردردها ناشی از تنش عضلانی موقت هستند و برخی دیگر از اختلالات عصبی، هورمونی یا حتی مشکلات جدیتر ناشی میشوند. به همین دلیل تشخیص سردرد اهمیت زیادی دارد.
متاسفانه بسیاری از افراد همه سردردها را یکسان در نظر میگیرند و بدون مراجعه به پزشک، به صورت خودسرانه مسکن مصرف میکنند. این درمان خودسرانه ممکن است مشکل را تشدید کرده و یا حتی سبب مزمنشدن آن شود.
انگیزه ما از نوشتن این متن، آشنایی شما با روشهای تشخیص انواع سردردها و بررسی تفاوت های بین آنها است.
انواع سردرد و تفاوت آنها
سردردها به دو دسته اصلی اولیه و ثانویه تقسیم میشوند و تفاوت این دو دسته در منشا درد است، نه صرفاً شدت یا مدت آن.
سردردهای اولیه
سردردهای اولیه مستقیماً از عملکرد سیستم عصبی و ساختارهای حساس به درد در ناحیه سر ناشی میشوند و علامت یک بیماری زمینهای نیستند. خود درد مسئله اصلی است.
این سردردها معمولا الگوی تکرارشونده دارند. با محرکهایی مانند استرس، کمخوابی، تغییرات هورمونی یا برخی غذاها تشدید میشوند و اگرچه آزاردهندهاند، اما اغلب خطرناک محسوب نمیشوند.
سردرد تنشی، انواع میگرن، سردرد خوشهای و سردردهای پایدار روزانه در این گروه قرار میگیرند.
سردردهای ثانویه
سردردهای ثانویه نشانه یک مشکل یا بیماری دیگر هستند و درد در آنها نقش هشداردهنده دارد.
کمآبی بدن، عفونت سینوسها یا مصرف بیشازحد داروهای مسکن میتوانند باعث سردرد ثانویه شوند. با این وجود، برخی سردردهای ثانویه ممکن است نشانه مشکلات جدی مانند خونریزی مغزی، آسیب به سر، نشت مایع نخاعی یا افزایش ناگهانی فشار خون باشند. در این موارد، تشخیص علت زمینهای بروز سردرد اهمیت زیادی دارد.
بیشتر بخوانید: انواع سردرد و علت هر کدام از آنها
راهنمای تشخیص انواع سردرد اولیه
تشخیص سردرد اولیه بیشتر براساس علائم بالینی و الگوی درد است.
تشخیصهای پاراکلینیکی که در بخشهای بعدی درباره آنها صحبت میکنیم نیز برای آن کاربرد دارند. در ادامه علامت تشخیص هر سردرد اولیه را آوردهایم.
- تشخیص سردرد عصبی یا تنشی: درد ملایم تا متوسط، فشار یا سنگینی دوطرفه روی سر، بدون تهوع و حساسیت شدید به نور.
- میگرن: معمولاً یکطرفه، ضرباندار، همراه با تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا، ممکن است با هاله دیداری یا حسی همراه باشد.
- سردرد خوشهای یا کلاستر: درد بسیار شدید و ناگهانی که معمولاً اطراف چشمها متمرکز است و در دورههای مشخص شبانه یا روزانه تکرار میشود.
- سردرد پایدار روزانه جدید (NDPH): شروع ناگهانی، تقریباً هر روز ادامه دارد و اغلب مقاوم به درمانهای ساده است.
سردردهای اولیه ممکن است توسط استرس، کمخوابی، تغییرات هورمونی، غذاهای خاص، الکل یا فعالیت بدنی شدید تحریک شوند. تشخیص صحیح این سردردها نیازمند ثبت دقیق زمان، مدت، شدت، محل و محرکهای درد است.
تشخیص انواع سردرد ثانویه
تشخیص دقیق سردرد ثانویه نیازمند توجه ویژه به الگو، شدت و علائم همراه است تا از سردردهای اولیه تمایز داده شود. عموماً تشخیص بر پایه شناسایی علائم خطر و نشانههای غیرمعمول استوار است. روشهای پاراکلینیکی هم در تایید تشخیص نهایی نقش تعیینکننده دارند. علائم هشداردهنده عبارتند از:
- شروع ناگهانی و شدید، بهویژه سردردهایی که با فعالیت روزمره تشدید میشوند.
- تغییرات سطح هوشیاری، ضعف اندامها یا اختلال گفتار.
- تب، علائم عفونت یا التهاب.
- درد مداوم که به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد.
روش های پاراکلینیکی برای تشخیص انواع سردرد
روشهای پاراکلینیکی نقش مهمی در تایید هر دو نوع سردرد و بررسی علل زمینهای دارند. حتی در سردردهای اولیه، وقتی که الگوی درد پیچیده یا شدید است، استفاده از این روشها به پزشک کمک میکند تا مشکلات جدی را رد کند. روشهای پاراکلینیکی تشخیص سردرد عبارتند از:
- ام آر آی مغز: این تصویربرداری دقیق، امکان مشاهده تومورها، خونریزی، ناهنجاریهای عروقی، التهاب یا آسیب عصبی را فراهم میکند. در سردردهای شدید یا غیرمعمول، ام آر آی میتواند دلایل خطرناک را شناسایی یا رد کند.
- سی تی اسکن مغز: در موارد حاد یا شروع ناگهانی سردرد، اسکن سی تی برای تشخیص خونریزیهای مغزی، شکستگی جمجمه یا ناهنجاریهای ساختاری سریع کاربرد دارد.
- آزمایش خون: برای بررسی عفونتها، اختلالات هورمونی، التهاب یا مشکلات متابولیک استفاده میشود و میتواند توضیحی برای سردردهای مزمن یا تکرارشونده ارائه دهد.
- پونکسیون کمری: بررسی مایع مغزی نخاعی در موارد مشکوک به عفونت، نشت مایع یا خونریزی زیر عنکبوتیه انجام میشود.
- الکتروانسفالوگرافی یا نوار مغزی (EEG): زمانی که سردرد با علائم عصبی یا تشنج همراه باشد، برای تشخیص اختلالات عصبی استفاده میشود.
- رادیولوژی سینوسها، فک و بینی: برای شناسایی سینوزیت، مشکلات دندانی یا التهابهای محلی که میتوانند سردرد ایجاد کنند.
این روشهای تشخیص سردرد معمولاً پس از بررسی بالینی و ثبت دقیق علائم انجام میشوند. ترکیب اطلاعات بالینی با نتایج پاراکلینیکی، امکان تفکیک دقیق سردردهای اولیه از ثانویه و شناسایی علل خطرناک را فراهم میکند.
0 Comments